LIMPOPO YI TA HERISA MABULOHO MA LE HANSI

Hi Themba Chauke

Holobyenkulu wa xifundzakulu xa Limpopo, Dok Phophi Ramathuba u vule leswaku mfumo wa xifundzakulu wu na makungu mo herisa mabuloho ma le hansi tanihiloko xifundzakulu xi ri ku lunghiseni ka magondzo na vumaki byin’wana lebyi onhiweke hi ndhambi eka xifundzakulu, laha a vuleke leswaku ku onhaka loku onhiweke hi tipfula ta matimba swi tisile dyondzo ya nkoka eka mfumo. Holobyenkulu a vulavula hi nkarhi wo nyikela hi maphasela ma swakudya emugangeni wa ka Mpakani, ehandlenyana ka doroba ra Giyani, leswi a swi nyikeriwa hi Xipano xa bolo ya milenge xa Kaizer Chiefs na Molo wa Masingita.

Rendzo leri i xiphemu xa mfumo ku tihlanganisa na vaaki lava khumbhekeke eka ndhambi leyi veke kona xikan’we na ku kambela ku onhaka etindhawini ta vaaki. Ramathuba u vurile leswaku magondzo mo tala na mabuloho lama onhakeke a ma ri eka xiyomo xo ka xi nga ri kahle tanihileswi ma makiweke ma va ehansi, leswi endleke leswaku ma hatlisa ma mbombomela xikan’we na ku tsema tindlela ta swifambo swa vaaki na ku fikelela vukorhokeri bya mpfuno wa xihatla hi mikarhi ya tipfula ta matimba.

U vule leswaku sweswi xifundzakulu xi ta rhangisa vumaki byo tiya swinene lebyi nga ta kondzelela maxelo mo tika swinene. “Hi kumile dyondzo eka ndhambi leyi ya ha ku humelelaka,” ku vula Ramathuba. “Hi ta hambana na ku aka mabuloho ma le hansi, hikuva ma khukhuriwa hi ku olova loko milambu yi tala. Ku ya emahlweni hi ta aka mabuloho lama nga ta yima na hi mikarhi ya tipfula ta matimba na ndhambi,” wa hlamusela.

Holobyenkulu u tlhele a basisa swisolo leswi kongomisiweke eka tindlu leti akiweke hi mfumo ngopfu-ngopfu ti RDP, laha a vuleke leswaku ndhambi ya nkarhi wa sweswi yi kombisile leswaku miako leyi akiweke hi mfumo yi tiyile ku tlula leswi vanhu va swi tivisaka xiswona. “Hi tshamela ro twa vanhu va vula leswaku tindlu ta mfumo a ti tiyanga, kambe a hi byeriwi leswaku loko mpfula yi hlasela muganga wa le Mbawula, tindlu timbirhi ta ti RDP a ta ha yimile.”

“Leti hi tona tindlu ti ri toxe leti a ta ha yimile endzhaku ka ndhambi, na swona leswi swi tiyisisa leswaku mfumo wu aka tindlu to tiya ta ntikelo wa le henhla,” u ya emahlweni, laha a vuleke leswaku swa vilerisa ku vona mahungu yo fana na lawa ma nga tekeriwi enhlokweni hi vaaki. “Leswi humeleleke endhawini liya swi tiyisisa swilo swo hlaya, kambe hungu ro fana na leri a ri nga bi bembele, hikuva vanhu va vona leswi swi nga ri swa nkoka. Hambiswiritano, leswi swi vula leswaku mfumo wu tirhisa switirhisiwa swa ntikelo, leswi kotaka ku kondzelela eka ku cinca ka maxelo,” ku vula Ramathuba.

Loko a ya emahlweni u kombisile leswaku maendlelo man’wana ya muxaka lowu ma ta tirhisiwa eka vumaki lebyi kunguhatiweke eka tindhawu leti onhiweke hi ndhambi. “Mabuloho lama hi nga ta ma aka hi nkarhi wo lunghisa magondzo lama onhakeke hikwalaho ka ndhambi, ma ta va ma tiyile. A ku nga ha endliwi mabuloho ma le hansi. Hi dyondzile eka swihoxo swa hina, na swona hi ya emahlweni na ku aka swilo swo tiya,” wa tiyisisa. Holobyenkulu u tshembhisile vaaki leswaku mfumo wa xifundzakulu wu ta ya emahlweni wu tirha na swiyenge hinkwaswo ku vuyisela vumaki lebyi onhakeke, na ku tiyisisa magondzo na vumaki lebyi hlayisekeke byo tiya exifundzenikulu hi ku angarhela.