NHLOKO YA XIKOLO A DYA EHANSI

Hi Themba Chauke

Ku tshwukiselana mahlo exikarhi ka vaaki va muganga wa ka Maswanganyi na Nhloko ya Xikolo xa le Hansi xa ka Maswanganyi swi tlakukile ku fikela laha nhloko a xikolo a nga byeriwa leswaku a nga ha ngheni exikolweni hi ku chavela vuhlayiseki. Vaaki va koxa leswaku nhloko ya xikolo a huma exikolweni laha a hehliwaka hi ku kavanyeta tidyondzo na mafambiselo yo biha ya xikolo.

Ku ya hi murhangeri wa vaaki Sibusiso Honwani, loyi a rhangerile ntlawa wa vatswari na vaaki va alelana na ku va nhloko ya xikolo a kumeka exikolweni, vaaki va hlundzukile loko va vona vadyondzi va humesiwa exikolweni ka ha ri na nkarhi na swona nhloko ya xikolo a ala ku nyika nhlamuselo ya xiyimo.

 “Endzhaku ka loko hi lemukile leswaku swi na mavhiki manharhu vana va vuya emakaya hi awara ya 11 nimixo, hi rhumerile vanhu exikolweni ku ya lavisisa, tanihileswi Huvo ya Vufambisi bya Xikolo (SGB) a va nga hi byeli nchumu, kambe nhloko ya xikolo u arile ku vulavula na vona kumbe ku va nyika nhlamuselo ya leswaku hikokwalaho ka yini vana va ntshunxiwa ka ha ri na nkarhi,” ku vula Honwani.

U vule leswaku leswi swi endlile leswaku vaaki va kombisa ku vilela egedeni ya xikolo, laha va pfaleleke vadyondzisi ku nghena exikolweni hi nkarhi lowu a va lava tihlamulo. Xiyimo xi horisiwile endzhaku ka ku nghenelela ka maphorisa.

Honwani u vule leswaku vaaki va vuye va kuma leswaku vadyondzi va ntshunxiwa hi nkarhi hikokwalaho ka xiphiqo xa gezi exikolweni, leswi sivelaka vadyondzisi ku kopunula maphepha kumbe ku endla mitirho yin’wana leyi lavaka switirhisiwa swa gezi, leswi boheleleke xikolo ku tirhisa muchini wa jenereta ku lumeka switirhisiwa swa nkoka.

U hehla nhloko ya xikolo ku va a teka nkarhi ku thola vatirhi va gezi ku lunghisa xiphiqo lexi hikuva a ri ku vuyeriweni eka xiyimo lexi. “Xikombiso, a ta xava mafurha hi ntsengo wa le hansi, kambe a koxa ntsengo wa le henhla kusuka eka nkwama wa xikolo,” wa hehla.

U yile emahlweni a vula leswaku nhloko ya xikolo hi yena la tekaka xiboho xa mpimanyeto wa xikolo ehandle ko nghenisa SGB, kasi mali leyi humesiwaka hi vatswari yo pfuneta ku vuriwa leswaku a yi landzelerisiwi. “Leswi swi vula leswaku nhloko ya xikolo a nga ha tirhisa mali leyi hi ku rhandza swi nga landzelerisiwi, leswi hi swona swi endlaka leswaku vaaki va ku a nga ha laveki exikolweni,” ku vula yena.

Loko a komberiwa ku nyika n’wangulo, muvulavuleri wa ndzawulo ya dyondzo eka xifundzakulu xa Limpopo, Mike Maringa u tiyisisile leswaku enkarhini wa sweswi nhloko ya xikolo a nga le ku yeni exikolweni hi ku chavela vuhlayiseki. ”Nhloko ya xikolo a nga susiwanga exikolweni kambe u byeriwile ku tirhela etihofisini ta sekhete hikuva xiyimo exikolweni a xi tshamisekanga, kambe wa ha ri nhloko ya xikolo na swona hinkwaswo leswi paluxiweke swi ta landzelerisiwa,” ku vula Maringa.

U yile emahlweni a vula leswaku ndzawulo yi byele vaaki leswaku a va na matimba yo hlongola nhloko ya xikolo kumbe ku n’okisa SGB. Maringa u vule leswaku vaaki va tlhele va tsundzuxiwa ku landzela tindlela leti faneleke loko va tshembha leswaku ku na swilo leswi nga tshamisekangiki. “I nhloko ya ndzawulo loyi a nga na matimba yo n’okisa SGB, kumbe ku herisa kondiraka ya nhloko ya xikolo endzhaku ko landzelela tindlela leti faneleke,” wa gimeta.