MASIPALA WU HAVA MALI YO LUNGHISA PATU

Hi Themba Chauke

Masipala wa Giyani wu vula leswaku wu na mitlhontlho ya swa timali, leswi ku nga xivangelokulu xo salela endzhaku loko swi ta eka timhaka to lunghisa patu leri onhiweke hi tipfula ta matimba leti veke kona emasungulweni ya lembe leri. Patu leri ku vulavuriwaka hi rona hi leri nghenaka erivaleni ra ntlangu wa Golufu eGiyani, leri onhiwheke hi ndhambi ya sunguti, leri masipala wu nga si ri lunghisaka.

Loko a vutisiwa leswaku hikwalaho ka yini masipala wu honisa patu leri, hambileswi ku nga patu leri nga na nkhuluko wa le henhla wa timovha, muvulavuleri wa masipala wa Giyani Steve Mavunda, u bakanyelo etlhelo swihehlo leswi, a vula leswaku masipala wu endlile ndlela ya nkarhinyana leyi vachayeri va timovha va yi tirhisaka ku papalata ndhawu leyi onhakeke eka patu leri. “A hi ntiyiso leswaku hi sukerile patu leri, tanihileswi gandaganda ya hina yi pfuleke ndlela leyi tirhisiwaka hi vachayeri,” ku vula yena.

Mavunda u vule leswaku ku hlwela loku nga kona eka ku lunghisa patu swi kona hikwalaho ko pfumaleka ka mali ya ndziriso wa makhombo. Kambe u tlhele a vula leswaku mapatu lama nga laviki mali yo hlaya ma le ku lunghisiweni, loko lama lavaka mali yo hlaya ka ha ri ntlhontlho.

“Lama lunghisekaka ehandle ka mpimanyeto wo engetela se ma lunghisiwile, kambe patu ro fana na leri ri lava mpimanyeto wo nyawula, lowu sweswi hi nga ri ki na wona,” u ya emahlweni. U tlhele a kombisa leswaku hi mikarhi yo hlaya masipala a wu veki mpimanyeto wa makhombo etlhelo tanihileswi hi ntolovelo swi nga le mavokweni ya xifundzantsongo na xifundzakulu.

Hambiswiritano, kuhava mali leyi tisiweke kusuka eka swiyenge leswimbirhi ku lunghisa patu leri. “Sweswi swi le mavokweni ya hina ku vona leswaku hi cinca mpimanyeto wa hina. Hi se hi cincila mipimanyeto, na swona hi ta boheka ku tlhela hi wu cinca nakambe ku kota ku kuma mali leyi lavekaka,” ku hlamusela Mavunda.

Lexi nyanyisaka xiyimo ku ya emahlweni, hileswaku ku lunghisa patu leri swi hlangananile. Ehandle ka ku onhaka ka xikontiri, ku fanele ku tlhela ku lunghisiwa na ndhawu ya nkhuluko wa mati ya mpfula ku sivela ku onhaka nakambe. “Mati lama mi ma vonaka lahaya ma kona hikwalaho ka xiphiqo xa ndhawu ya nkhuluko wa mati ya mpfula. Ndhawu leyi yi fanele ku lunghisiwa kun’we na patu, ehandle ka swona patu ri ta tlhela ri onhaka hi nkarhi lowuntsongo.”

U yile emahlweni a vula leswaku masipala wa swi twisisa ku hlundzuka ka vaaki, kambe a wu nge tibohi leswaku wu ta yi kuma rini mali leyi lavekaka. Tiinjiniyere ti fanele ku kambela hi ku hetiseka na ku kuma mpimo wa ntirho na mali leyi lavekaka eka phurojeke. “Hi le ku laveni ka tindlela tin’wana ku kuma mali, kambe a hi nge tiyisisi enkarhini wa sweswi leswaku mali yi ta kumeka rini. Hikokwalaho a hi nge nyiki nkarhi ko karhi wa leswaku patu ri ta lunghisiwa rini,” wa gimeta.

Kasi loko swa ha ri tano, vachayeri va timovha va languteriwa ku tirhisa ndlela ya nkarhinyana leyi endliweke loko masipala wa ha ringeta ku lunghisa mitlhontlho ya swa timali.