MEYARA A KANETA KU TSAN’WA MUGANGA

Hi Themba Chauke

Meyara wa masipala wa Giyani Thandi Zitha, u bakanyele etlhelo swihehlo swa vaaki swa leswaku muganga wa le Vuhehli a wu se kuma vukorhokeri kusukela loko ku fikile xidimokirasi etikweni, laha a kombiseke tiphurojeke leti endliweke endhawini liya hi nkarhi lowu a vulavula na vaaki eka Imbizo ya meyara leyi a yi khomeriwile emugangeni lowuya. Ntirho lowu a wu hlanganisile vurhumiwa kusuka eka miganga yo hambana-hambana endhawini liya, lava a va tile ku ta kombisa swivilelo swa vona eka meyara. Vo tala va lava vulavuleke va humeserile ehandle ku hlundzuka ka vona hi mhaka ya vukorhokeri bya mfumo.

Eka vona, a ku ri na Magret Makhubele kusuka emugangeni wa le Vuhehli, loyi a byeleke meyara na vurhumiwa leswaku muganga wa ka vona wu tsan’wiwile ku ringana malembe yo hlaya. “A ku se tshama ku va na nhluvuko emugangeni wa ka hina kusukela loko ku fikile xidimokirasi,” ku vula Makhubele.

U kombisile hi ku pfumaleka ka magondzo yo antswa, vutleketli, mati, ku hungutiwa ka gezi na nkayivelo wa vadyondzisi exikolweni xa ka vona tanihi swikoweto swa leswaku mfumo a wu na mhaka na vona. “Hambi ku ri mabazi ma ka GNT a ma lavi ku nghena emugangeni wa ka hina hikwalaho ka magondzo yo biha. Va vula leswaku patu ri onha timovha ta vona, se hi fanele ku ya kwhihi ku kuma mpfuno?” wa vutisa.

Van’wana vaaki va vutisile swivutiso hi mhaka ya swifuwo, laha varimi va le ndhawini liya va kombeleke masipala ku pfuna hi ku va akela swidan’wana swa swifuwo swa vona, ku katsa na rihlampfu etikambeni ta madyelo ya swifuwo leswaku swi tshama swi hlayisekile endhawini yin’we.

 Loko a angula, Meyara Zitha u kanetile swihehlo swa leswaku muganga wa le Vuhehli wu tsan’wiwile. U kombisile hi tiphurojeke to hlaya leti endliweke emugangeni, leti katsaka mphakelo wa gezi ra mahala, tindlu ta mahala, dyondzo ya mahala na nhluvukiso wa vumaki byo hambana-hambana lebyi endliweke emugangeni lowuya.

 “Loko mi langutisa leswi nga le mahlweni ka n’wina, mi ta vona leswaku hi endlile swo hlaya emugangeni lowu ku tlula kun’wana,” wa hlamusela, laha a byeleke ntshungu leswaku masipala wu le ku tirheni hi matimba ku hlanganisa miganga hinkwayo hi ku tirhisa mpimanyeto kusuka eka mukhomi wa nkwama.

 “Tsundzukani leswaku ku na 96 wa miganga eGiyani, hinkwayo leyi yimeleke ku kuma vukorhokeri hi mpimanyeto lowu pimiweke lowu hi wu kumaka lembe na lembe,” u ya emahlweni, laha a vuleke leswaku mpimanyeto wa masipala wu pimiwile na swona a wu nge fikeleri miganga hinkwayo hi nkarhi wun’we, hikokwalaho ka leswi, masipala wu fanele ku rhangisa tiphurojeke leti wu faneleke ku sungula hi tona.

Meyara u tshembhisile ku tirhisa mpimanyeto lowu nga kona sweswi ku endla leswi kotekaka, a tlhela a kombisa leswaku timhaka leti nga le handle ka vulawuri bya masipala ti ta hundziseriwa emahlweni ku ya eka tindzawulo leti faneleke. U tlhele a kombela vaaki ku hakela gezi ku nga ri ku ri tirhisa swi nga ri enawini, laha a lemukiseke leswaku maendlelo ya muxaka lowu ma nyanyisa xiyimo xo hungutiwa ka gezi etindhawini ta ka vona.

  “Eskom ya swi kota ku vona tindhawu leyi nga na nhlayo ya le henhla ya gezi leri nga ri ki enawini kumbe leti nga le hansi. Loko mi wela eka ndhawu leyi ku nga na vanhu vo hlaya lava nga xaviki gezi, mi ta hlangana na swiphiqo swa nkavanyeto wa mphakelo wa gezi,” ku vula yena.

Loko swi ta eka mhaka ya nhluvukiso, meyara u hlohleterile vaaki va le Giyani ku timbuluxa tikomiti ta Nhluvukiso, leti faneleke ku lwela mapfhumba ya nhluvukiso. “Tanihi masipala hi tiyimiserile ku mi seketela hi swilo hinkwaswo leswi mi swi lavaka. Hi nga tlhela hi mi lulamisela xo famba ku ya ePolokwane loko ndzawulo leyi faneleke ku mi pfuna yi kumeka kona,” u ya emahlweni.

Meyara u tlhele a tshembhisa ku teka rendzo a nga tivisanga ku endzela tliliniki emugangeni wa ka Mapayeni, leyi ku vuriwaka leswaku yi honisa vavabyi. “Ndzi swi lemukile leswaku van’wana vaongori a va tekeli ntirho wa vona enhlokweni, na ku honisa vanhu lava tumbuluxeke mitirho ya vona.”

Kasi Imbizo i xiphemu xa matshalatshala ya masipala xo yisa emahlweni migingiriko yo tihlanganisa na vaaki ku lulamisa swiphiqo swa vukorhokeri emigangeni ya 96 ehansi ka vulawuri bya masipala. Vaaki va sukile eka ntirho lowu va ri na ku tshembha leswaku swivilelo swa vona swi ta yisiwa eka tindzawulo leti faneleke