MASIPALA WU NA SWIPHIQO SWA NKULULO

Hi Themba Chauke

Nhloko ya Magondzo na Vumaki eka masipala wa Giyani mukhanselara Thamsanqa Mabunda u vule leswaku sisitimu ya nkululo exivindzini xa doroba ra Giyani yi le ku pfalekeni hikwalaho ka madzovo ya swifuwo na maleri leswi kavanyetaka matshalatshala ya masipala yo lungisa sisitimu ya nkululo.

Mabunda a vulavula hi nkarhi wa Makungu ya Nhluvukiso wa Nkatsakanyo (IDP), eka ntirho lowu a wu khomiwile etihofisini ta masipala hi Ravuntlhanu. U vurile leswaku masipala wu le ka migingiriko yo basisa tisisitimu ta nkululo eka tiwadi ta le dorobeni leti katsaka wadi 11, 12 na 13.

Mabunda u kombisile leswaku loko vatirhi va masipala va ringeta ku tirha ntirho lowu hi ku tirhisa michini ya vona, va hlangana na swilo leswi a swi nga fanelanga ku va endzeni ka tisisitimu leti, leswi katsaka madzovo ya swifuwo, maleri na swin’wana.

U tlhele a kombisa migingiriko yo chela tiphayiphi ta nkululo hi vaaki leti nga pasisiwangiki hi masipala leswi endlaka leswaku tiphayiphi ta nkululo ti hambukisiwa ku ya eka tindhawu to fambisa mati ya mpfula ku nga ri eka magoji lama endleriweke nkululo, leswi a vuleke leswaku hi swona swi nga xiphiqo lexikulu lexi masipala wu hlanganaka na xona, na swona swi na nxungeto wa rihanyo eka vaaki lava tshamaka kusuhi na tindhawu leti.

U tlhele a kombisa hi mitlhontlho leyi lokixi ra ti-F ri hlanganaka na yona loko swi ta eka timhaka ta nkululo, laha a kombiseke leswaku loko lokixi ra ti-F ri tumbuluxiwa, a ri tirhisa goji ra nkululo ku amukela nkululo lowu humaka elokixini leri. “Maendlelo lawa a ma enerile hi nkarhi wa kona, kambe sweswi nhlayo ya vanhu yi nga tlakuka, goji ra nkululo a ra ha swi koti ku amukela nkululo leswi endlaka leswaku nkululo wu tala wu tlhelela endzhaku wu ya huma hi tiphayiphi lomu ti taka hi kona,” ku vula yena.

U vule leswaku masipala wa Giyani na wa xifundzantsongo xa Mopani va le makungwini yo ndlandlamuxa ntila wa nkululo. “Leswi ntila wa nkululo wu endlisiweke xiswona endhawini liya, swi endla leswaku loko vaaki va tirhisa swihambukelo, nkululo wu khuluka wu ya eka sisitimu ya nkululo ya le ti-E. Hi swona leswi endlaka leswaku vaaki va hlangana na mitlhontlho ya nkululo hi xitalo,” ku vula Mabunda.

U komberile vaaki ku ka va nga cheli swilo swo fana na maleri na madzovo ya swifuwo eka sisitimu ya nkululo, a tlhela a lemukisa hi ku tirhisa vacheli va tiphayiphi ta nkululo lava nga swi thwaselangiki, laha a vulaka leswaku hi mikarhi yo hlaya va nyanisa xiyimo xo onha tisisitimu.

Kasi Meyara wa masipala wa Giyani u sorile swinene migingiriko ya vumaki bya tindhawu ta byetlelo to hirisa vanhu laha a vuleke leswaku hi swin’wana na swona leswi hoxaka xandla eka ntshikelelo wa nkululo edorobeni. U kombisile leswaku leswi a swi siyanga ndhawu tanihileswi na le Kemetart swi nga ku hoxeni ka xiave lexikulu eka swiphiqo swa nkululo. U tlhele a kombisa na hi malokixi hinkwawo ya le dorobeni lama katsaka D1, D2, ti-E, ti-A na ti-F laha a vuleke leswaku mindyangu yo hlaya yi le ku akeni ka tiyindlu to hirisa vanhu ehandle ko landzelela milawu ya masipala. U kombisile leswaku masipala wu ta boheka ku teka magoza ehenhla ka maendlelo lama nyanyisaka ku onhaka ka tisisitimu ta nkululo eGiyani, tanihileswi vinyi va tiyindlu eGiyani va endlaka vumaki ehandle ko landzelela milawu ya masipala.