Ku pfumaleka ka mitirho

Hi Pilot Manganyi

Dok. Phophi Ramathuba u nyikile mbulavulo wa yena eka ntirho wo simeka timhaka ta vuvekisi eka xifundzhankulu lowu a wu khomeriwile eholweni ya Hodela ya Polokwane Atrium. Mbulavulo lowu a wu langutanile na timhaka ta mitirho, rihanyo na mahanyelo ya vanhu. Ramathuba u kombisile xiave exikarhi hi mhaka ya ku pfumaleka ka mitirho na matlakukelo ya mavabyi, xikan’we na swiphiqo swa mahanyelo exifundzheninkulu xa Limpopo. Ku tumbuluxiwa ka mitirho ku fanele ku langutisiwa tanihi nkoka wa rihanyo, dyondzo na ndlandlamuko wa vaaki.

Ramathuba u boxile leswaku ku pfumaleka ka mitirho a swi tshikeleli ikhonomi ntsena, kambe swi tshikelela na mahanyelo ya vanhu. “Loko u tshamile u nga tirhi, loko u lahlekeriwa hi ntirho, u sungula kuva na gome, naku vilela lokukulu. Loko u va na gome, u va na ku tsana, u sungula ku hlaseriwa hi mavabyi ya byongo, chukele, na ku khanyana swirho. Leswi swi endla leswaku mpimanyeto wa timali hi tlhelo ra rihanyo wu ya ehenhla loko vahakeri va xibalo va hungutekana hikuva vanhu a va tirhi”.

U paluxile leswaku mitirho leyinene yi endla leswaku vatswari va yisa vana eswikolweni, naswona swi endla leswaku mfumo wu nga tikeriwi ngopfu. “Vatswari lava va tirhaka kahle va kota ku hlayisa vana va vona, va tlhela va tiyisisa leswaku vana va endla mitirho ya xikolo, leswi swi endlaka leswaku tidyondzo ti ndlandlamuka”, ku boxa Ramathuba.

Ramathuba u yile emahlweni a tiyisisa leswaku ku pfumaleka ka mitirho swi endla leswaku tindzawulo tin’wana ti tikeriwa, ku fana na ku akela vanhu tindlu na ku holela mudende. “Loko vanhu vo tala va tirha, MEC wa Nhluvukiso wa Vaaki a nga fanelanga ku tikuma a ri ka rhi a akela vanhu tindlu, kumbe ku va nyika mali ya mahala”, u ya emahlweni.

U tiyisisile leswaku ku tumbuluxiwa ka mitirho a swi fanelanga ku langutisiwa tanihi ndzhwalo wa Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Ikhonomi ntsena, kambe a ku ve vutihlamuleri lebyi khumbhaka mfumo hinkwawo. “Vanhu va anakanya leswaku loko vuswikoti bya mina ku ri bya rihanyo, ndzi fanekerile ku langutisana na swiphiqo swa vukorhokerhi bya rihanyo ntsena, kambe a swi tirhisi swona. Nhlengeletano lowu landzelaka, hi fanele ku wu tirhisa ku langutisana na swirhalanganyi swo fana na leswi.

Hi ku tiyimisela ku lavisisa swivangelo na ku kuma swintshuxo swa ku pfumaleka ka mitirho, Ramathuba u boxile leswaku vurhangeri bya yena byi languterile na ku tisa ku cinca hi tlhelo ra vukorhokerhi bya rihanyo, na mahanyelo ya vaaki, ku katsa na tidyondzo ta vana.