AIP-MAKUME MBIRHI WA MALEMBE YA MAHUNGU

Hi Pilot Manganyi

Nhlangano wa Association of Independent Publishers (AIP), ku nga nhlangano wa vakandziyisi va maphephahungu lava tiyimeleke, wu tlangerile makume mbirhi wa malembe eJoni eHodela ya Holiday Inn eSunnyside Park, hi Ravumune ra ti 13, Hukuri 2025.

AIP i nhlangano lowu nga tumbuluxiwa hi lembe ra 2005, naswona wu yimela no tirhisana na tindlu ta vuhangalasi bya mahungu to hundza madzana mambirhi. Tindlu ta swihangalasa mahungu ehansi ka vukorhokerhi bya AIP ti kota ku hangalasa mahungu lama ku fikelela vanhu vo hundza 7.5 wa timiliyoni hi n’hweti, hi tindzimi hinkwato ta Afrika-Dzonga.

Ntlango lowu wu hlanganisile vatirhela mfumo, vatsari, vahlayi, na vahangalasi va mahungu hi ku hambana-hambana. Ntlango lowu a wu xiximiwile na hi vukona bya Holobyenkulu wa xifundzakulu xa Limpopo, Dokodela Phophi Ramathuba. Ehandle ka nkoka lowu vuhangalasi bya mahungu bya le matiko-xikaya byi nga na wona, mufambisi wa ntirho, Annetta Mangxaba, u kanerile xin’wana xa swirhalanganyi leswi tshikelelaka swivandla swa vuhangalasi bya mahungu.

“Ehandle ka nkoka wa mahungu kusuka eka swivandla leswi, swivandla swa vuhangalasi bya mahungu swi langutanile na ntshikelelo wa timali. 44% yi nghenisa ntsengo wa le hansi ka R100,000 hi lembe, swiyenge swo tala swi tirha hi ku lahlekeriwa naswona va pfuniwa ngopfu hi vatirhi vo tinyiketela”.

Leswi swi vula leswaku, ehandle ka ku va swiyenge leswi swi hangalasa mahungu ya ntiyiso, mahungu lama tshembhekeke kusuka ematiko-xikaya, na ku lava vutihlamuleri kusuka eka varhangeri. Mbulavulo lowu wu kombisa leswaku swiyenge swa AIP swi khomile ku tika hi tlhelo ra swa timali, naswona mfumo, van’wamabindzu na lava nga kotaka ku tshambuluta swandla va fanele ku pfuna.

Ku angula, AIP yi tivisile hi pfhumba ra nseketelo wa swa timali lowu tivekaka hi Digital News Transformation Fund, ku nga pfhumba leri seketeriwaka hi Google. Pfhumba leri ri katsa ku nyikeriwa ka mali ya R114 ta timiliyoni leyi nga ta pfuna ku ndlandlamuxa vuhangalasi bya mahungu lebyi tiyimeleke.

Goza leri ri katsa ku hlohlotela vantshwa ku tisungulela maphephahungu ya vona lawa ya tiyimeleke ha woxe.

Eka malembe ya makume mbirhi lama hundzeke, AIP yi dyondzisile vanhu va madzana-dzana ntirho wa ku hangalasa mahungu va tlhela va thwasa. Leswi swi hlohloterile nhlangano wa vuhangalasi bya mahungu, ntshuxeko wa vuhuhangalasi bya mahungu, na ku tiyimela ka vaaki va le matiko-xikaya. Nhlengeletano lowu a ku nga ri ku tlangela makume mbirhi wa malembe ntsena, kambe a ku tlangeriwa ku tiyisela, ndzhaka na ku ya emahlweni ka vuhangalasi bya mahungu eAfrika-Dzonga.

“Vuhangalasi bya mahungu bya le matiko-xikaya a hi mabindzu lamantsongo, i swiphemu swikulu swa vumundzuku bya Afrika-Dzonga. Swi hangalasa mahungu ya nkoka na ntiyiso kusuka ematiko-xikaya naswona hi ririmi ra manana. Swi endla leswaku varhangeri va byara vutihlamuleri”.

Timitsu ta AIP ti kombisa matimu ya leswi vuhangalasi bya mahungu bya le matiko-xikaya a byi tirhisa swona, laha a va pfaleriwa ehandle na ku tirha va nga ri na switirhisiwa swa ku ringanela. Kambe hi ku tiyimisela na ku tibyela, va yile emahlweni va hangalasa mahungu hi ririmi ra manana eka vaaki va miganga ku fikela namuntlha. AIP yi tumbuluxiwile hikuva vatumbuluxi va ri na ku pfumela leswaku “mahungu ya vona ya na nkoka, ririmi ra hina ra boha, vun’winyi bya matsalelo ya hina a byi lavi tihlamuselo”.

Kuya emahlweni, AIP yi languterile ku tisa ku cinca hi tlhelo ra thekinoloji ya vuhangalasi bya mahungu, ku pfuneta hi swa timali, ku kurisa vuxaka, na ku thwasisa vahangalasi va mahungu lavantsongo.