VAAKI VA HANYA HI MATI YA MIKOVA

Hi Pilot Manganyi

Vaaki va muganga wa Phugwani ehandlenyana ka doroba ra ka Malamulele, ehansi ka vufambisi bya Masipala wa Collins Chabane, va hlangana na ku tikeriwa hi mayelana na swiphiqo swa nkayivelo wa mati. Vaaki va hanya hi mati ya ntumbuluko tanihi mati ya mikova, mpfula, ku xava na swihlovo, ku nga ri lawa ya nga va fanela ku nga ya masipala.

Swi na malembe yo hlaya vaaki va ri karhi va hanya hi mati ya swihlovo. Vaaki va sweka, ku n’wa, ku hlantswa, ku hlamba na ku endla swin’wana swa swilaveko swa le kaya hi mati lawa. Hambiswiritano, mati lama nwiwaka hi vaaki i mati lawa ya nwiwaka na hi swifuwo. Leswi swi vanga swivilelo hi tlhelo ra nhlayiseko wa rihanyo ra vanhu hikokwalaho ka matengelo ya mati.

Vaaki va boxa leswaku nkarhi wun’wana mati ya vonaka ya thyakile, ya twala tikhemikali ya tlhela ya dzunga. Vaaki va boxa leswaku a ku na ndlela yo antswa leyi va nga kumaka mati ha yona ehandle ko ka eswihlobyeni tanihiloko tipopi ti nga ha humi mati.

Xiyimo lexi xi kondleterile vaaki, ngopfungopfu vavasati na vana ku va va pfuka hi mahlambandlopfu ku ya folela mati exihlobyeni leswaku va ta kuma mati yo hanya hi wona. Leswi swi veka vutomi bya vaaki ehansi ka ntshikelelo na ku va byinga hlayisekanga. Van’wana va vaaki va tirhisa swikaringana ku rhwala mati, van’wana va rhwala hi mabakiti enhlokweni ku ringana mpfhuka wo leha.

Vaaki va boxa leswaku ku pfumaleka ka mphakelo wa mati swi vangile ntshikelelo ehenhla ka vutomi bya vona bya siku na siku. Ntshikelelo lowu wu katsa mabaselo, madyelo na manghenelo ya xikolo. Van’wana va vaaki va boxa leswaku va tshama va nga pfukanga, na swona va pfumela leswaku xivangelo ku nga va ku ri mati yo ka ya nga tenganga.

“Kusukela ndza ha dyondza xikolo ndza ha ri ntsongo ku ri na xiphiqo xa mati, sweswi ndzi mudyondzisi, xiphiqo xa ha ya emahlweni. Vanhu vo hlaya va tshama va ri karhi va nga tiphini, hi hehla mati lawa,” ku boxa Promise Mboweni. Varhangeri va amukerile leswaku xiyimo xa le Phugwani va xi tiva, kambe ku tava na xintshunxo xa nkarhi wo leha a xi nge koteki eka nkarhi wa sweswi hikokwalaho ka ku va masipala wu le ehansi ka ntshikelelo wa mati.

Hambiswiritano, vurhangeri byi boxa leswaku swifunda swa mati swa rhumeriwa eka muganga wa le Phugwani ku pfuneta hi mphakelo wa mati. Kambe vaaki va boxa leswaku xifunda xa mati a xi ti mikarhi hinkwayo na swona a swi tiveki leswaku xi ta rini. Vaaki va tlhela va boxa leswaku hi nkarhi wa ku gangisela nhlawulo hi lembe ra 2024 va tshembhisiwile ku borheliwa mati kambe na namuntlha na sweswi a ku na nhlanga leyi nga baleka ngati. Vaaki va kombela leswaku vurhangeri byi tekela enhlokweni swikombelo na swilaveko swa vona.