Dyandza na swifuwo.

HI Pilot Manganyi

Vafuwi va miganga ya ka Malamulele va na xirilo hikokwalaho ka ku cinca ka nguva loku vangaka dyandza. Dyandza riya emahlweni ri tisa ku cinca eka vurimi bya le matikoxikaya. Ku pfumaleka ka mpfula, na mahiselo ya dyambu swi vanga ku pfumaleka ka mati, naswona swi veka rihanyo ra swifuwo enghozini.

Vulavusisi bya ku cinca ka nguva eka xifundzhankulu xa Limpopo byi kombisa leswaku vafuwi na varimi va ka Malamulele va mangala leswaku swakudya swa swifuwo swa kayivela. Leswi swi endla leswaku vafuwi va xava swakudya swa swifuwo swa vona hi ntsengo wale henhla. “A hi tshembherile eka swimilana swa ntumbukuko, kambe sweswi hi boheka ku xava swakudya ku kondza lembe ri ya hela”, ku boxa mufuwi wa muganga wa ka Xikundu.

Va ndzawulo ya vurimi va amukerile leswaku ku hisa na ku pfumaleka ka mati swi hunguta ku andza na rihanyo ra swifuyu. Timbuti na tihomu a swi koti ku kondzelela xiyimo xo fana na lexi, vafuwi van’wana va kombisa nkayivelo wa mati na ku andza ka swifuyu swa vona loko ku hisa.

Hi tlhelo ra ku pfumaleka ka swakudya swa swifuyu, vafuwi va lahlekeriwa hi macheleni ya vona. Ku xavisiwa ka swifuwo hi swin’wana swa swilo leswi vafuwu va ka Malamulele va titshegeke hi swona. Ku xavisa swifuwo a swi pfuna mindyangu yo tala ku hakelela vana swikolofisi, mafu, xikan’we na ku tihanyisa. Kambe hikokwalaho ka dyandza, vafuwi va kombisa leswaku ku xavisa swifuwo a swa ha nghenisi macheleni ku fana na khale.

Vakamberi va kombisa leswaku xiyimo lexi xi vanga nxungeto hi tlhelo ra nkayivelo wa swakudya. “Swifuwo a swi nghenisi macheleni ntsena ematikoxikaya, kambe i swakudya leswi va hanyaka hi swona”, ku boxa mulavisisi wa ku cinca ka tinguva, Phurofesa Kingsley Ayisi. “Loko swifuwo swi lahlekeriwa hi vutomi kumbe ku tsandzeka ku andza, vafuwi va lahlekeriwa hi swotala”. Leswi swi endla leswaku vusweti byi andza, ngopfu-ngopfu eka vafuwi lavantsongo.

Varhangeri va miganga va kombela mpfuno, ngopfu-ngopfu hi tlhelo ra swakudya leswinga chaviki dyandza, ku borheliwa mati, na hi ku dyondzisiwa ku hlayisa swifuwo hi nkarhi wa dyandza. “Ahi nga tshami ntsena hi langutisa dyandza ri hlasela swifuwo swa hina hinga endli nchumu”, ku boxa mutshamaxitulu wa vurimi. Vafuwi va ka malamulele a va switivi leswaku va yimile kwihi, nakona a va tivi leswaku dyandza rita hela rini loko ku endlekile yini?