NGOMA YI LULAMERILE
Hi Themba Chauke
MEC wa ndzawulo ya Mfumo wa Ntirhisano, Vutshamo bya Vaaki na Timaka ta Tihosi (CoGHSTA), Basikopo Makamu, u vule leswaku xifundzakulu xa Limpopo xi lumamerile ku langutisisa nguva ya ngoma ya vuxika ya 2026 leyi hlayisekeke na ku fambisiwa hi nawu.
Makamu u nyikile vuxokoxoko bya ku lulamela ka ndzawulo hi nkarhi lowu a vulavula na veteki va mahungu ePolokwane hi Ravunharhu, laha a kombiseke nkoka wo hlayisa maendlelo ya ndhavuko xikan’we na ku sirhelela vutomi bya vanhu hi ku landzelela milawu.
“Ngoma ya xintu a ko va maendlelo ntsena, i maendlelo yo hlawuleka, ku nga masungulo yo hlayisa ndzhaka ya hina, na maendlelo yo aka mahanyelo ya rixaka leri taka,” ku vula Makamu.
U yile emahlweni a vula leswaku mfumo hi ku tirhisana na swiyenge swa tihosi, va na vutihlamuleri byo tiyisisa leswaku tingoma ti tirha ehansi ka vulawuri bya nawu ku tiyisisa xindzhuti na vuhlayiseki bya vakwera.
Makamu u tlhele a khensa xiave lexi tlangiwaka hi vuhangalasi bya mahungu hi ku tivisa vaaki hi milawu leyi fambisaka tingoma na ku tiyisisa leswaku vatswari, tihosi na vakwera va tshama va tivisiwile.
MEC u tivisile leswaku ngoma ya vuxika ya lembe ra 2026 yi ta sungula ximfumo hi siku ra 19 Khotavuxika yi ya gimeta hi siku ra 19 Mawuwani. Hambiswiritano, hikwalaho ko tekela enhlokweni maendelo ma ndhavuko ma yindlu ya vuhosi bya MaNdebele, vona va nyikiwile nkarhi wo hlawuleka leswaku va sungula migingiriko ya vona hi siku ra 2 Mudyaxihi ku fika 26 Khotavuxika.
U vule leswaku migingiriko yo lulamisela nguva leyi swi sungurile hi Ndzhati 2025 hi nkarhi lowu Komiti yo Fambisa Ngoma ya Xifundzakulu (PICC) yi tiviseke ximfumo hi maendlelo yo endla swikombelo na swilaveko leswi faneleke ku yimisa ngoma hi ku tivisa tihosi na swiyenge swin’wana.
Ku endla swikambelo swi pfarile hi siku ra 28 Nyenyenyani lembe leri, endzhaku ka loko ku endliwile vuhleri na vukamberi hi ku landzela nawu wa tingoma ta xintu.
Kuya hi Makamu, a ku endliwile swikombelo swa 957 swa tingoma ta vaxisati na ta vaxinuna. Ehenhla ka swikombelo leswi 557 a ku ri tingoma ta vavanuna loko 400 ti ri ta vavasati. Endzhaku ka vuahluri bya PICC, ku pasisiwile tingoma ta 771, leswi katsaka 471 ta vaxinuna na 300 ta vaxisati.
Makamu u kombisile leswaku tingoma ta 186 leti tsandzekeke ti aleriwile hikwalaho ko ka ti nga fikeleri swilaveko leswi lavekaka kuya hi nawu wa tingoma wa tiko. Leswi swi katsa ku rhumela mpfumelelo lowu tsariweke kusuka eka vinyi va misava, ku pfumaleka ka vun’winyi bya misava xikan’we na swikombelo leswi endliweke hi vanhu lava nga fikeleriki swilaveko swa xinawu.
“Nawu a hi mavonelo, i nchumu wo sirhelela. A hi nge tekeli ehansi vuhlayiseki bya vana va hina hi ku pasisa tingoma leti nga fikeleriki swilaveko swa xinawu,” ku vula yena. Ku tiyisisa swilaveko na vuhlayiseki, Makamu u vule leswaku ndzawulo yi le ku endleni ka tihlengeletano na tihosi, vayimisi va tingoma na vadzabi.
U tlhele a tiyisisa leswaku mukwera un’wana na un’wana u fanele ku endliwa swikambelo swa rihanyo etliliniki kumbe exibedlele a nga se amukeriwa engomeni, laha a vuleke leswaku ku ta rhumeriwa titliliniki ta nkarhinyana ku ya kambela etindhawini leti nga ri ki na tindhawu ta vutshunguri ku pfuneta hi vukamberi.
Makamu u gimetile hi ku vula leswaku vayimisi va tingoma va lerisiwile ku endla ndhawu leyi nga ta hlayisa vakwera lava nga ta fika va ri hava swikambelo swa rihanyo va nga se nghena engomeni, ku vona leswaku va yisiwa etindhawini ta vutshunguri ta le kusuhi ku ya endla swikambelo.