Ndzawulo yi Nyikela Vaaki

Hi Themba Chauke

Mutswari wa xisati loyi a kurisaka vana a ri swakwe, kusuka emugangeni wa ka Khaxani ehandlenyana ka doroba ra Giyani, Rebeca Mongwe, u vurile leswaku swihanano swa switirhi swa vurimi leswi a swi kumeke eka Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vaaki, a wu nge cinci ntsena vutomi bya yena, kambe swi ta tlhela swi n’wi pfuna ku chucha tiketani ta ndzhukano wa vusweti lowu wu phaseke ndyangu wa ka vona malembe mo hlaya.

Mongwe, loyi a kurisaka vana vambirhi hi mali ya mudende wa vana, u wela eka vanhu va 40 lava va nyikeriweke hi switirhisiwa swa vurimi hi siku ro Liswana na Vusweti Emisaveni lowu a wu khomeriwile emugangeni wa ka Khaxani.

Hinkwavo ka 40 wa vanhu lava va nyikeriweke va kumiwile hi Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vaaki tanihi van’wana va swisiwana swa swisiwana emugangeni lowuya lava va tikeriwaka hi ku tihanyisa. Hi switirhisiwa leswi va nyikiweke swona, ndzawulo yi tshembha leswaku mindyangu leyi yi ta swi kota ku sungula ku endla migingiriko ya vurimi ku rima va humelerisa swakudya swa vona vinyi.

 “Hi pfumela leswaku masikulawa, vanhu vo hlaya va tshikile migingiriko yo rima,” ku hlamusela MEC wa Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vaaki, Florence Radzilani. “Un’wana na un’wana u lava ku endla xan’wanchumo, kambe emaheteleleni ya siku, hinkwavo va lava kudya,” wa hlamusela laha a yeke emahlweni a vula leswaku ndzawulo yi na xikongomelo xo hlohlotela vanhu ku humelerisa swakudya swa vona ku nga ri ku tshembhela ntsena eka leswi va swi xavaka emavhengeleni.

Switirhisiwa leswi va nyikiweke swona swi katsa thangi ra mati ra 5000 wa tilitara, girivani, xipedi, foroko yo cela, timbewu to hambana-hambana, xikan’we na swin’wana switirhisiwa swa nkoka leswi swi nga ta pfuna mindyangu leyi yi nga le ka xiyimo xo biha ku sungula tiphurojeke ta vurimi lebyintsongo ku antswisa xiyimo xa vutomi bya vona.

Loko a nyika mbulavulo endzhaku ka ku amukela swihanano, Mongwe u vurile leswaku swihanano leswi a swi kumeke, swi n’wi nyika ntshembho na xikongomelo xintshwa. “Hi switirhisiwa leswi swa vurimi, ndzi ta kota ku rima ndzi byala matsavu lawa ndzi nga ta ma xavisela vaaki ku kota ku kuma mali yo kurisa vana va mina. Ndzi na xona xiphemu xintsongo xa misava lexi ndzi vonaka xi enerile ku humelerisa swakudya swo enela swa ndyangu wa mina na ku xavisela van’wana,” wa hlamusela.

U hlamusela leswaku vutomi bya tika swinene hikuva a nga tirhi naswona u tshembhela swinene eka mudende wa vana ku kota ku tihanyisa. “Vutomi bya tika ehandle ka muholo. Ndzi hanya hi ku ringetela, naswona swavava ku vona vana va mina va ya khudzehela na ndlala mikarhi yin’wana. Kambe sweswi vutomi lebyiya byi herile; Ndzi lava ku tiyimela ndzi kota ku hlayisa vana va mina hi ntamu wa mina,” u hlamusela hi ku titshembha.

Mongwe u tshembha leswaku hi nseketelo lowu faneleke na ku tinyiketela, a nga ha cinca xirhapa xa yena lexintsongo ku va ndlela yo nghenisa muholo. “Leswi swi ta va swikulu kutlula ku ndzi humesa evuswetini, swi ta ndzi nyika xindzhuti. Ndzi lava kuva wansati loyi a tiyimelaka, ndzi yisa vana va mina exikolweni, xikan’we na ku va dyondzisa leswaku ku tirha hi ku tiyimisela swi na hakelo,” wa hlamusela.

Mongwe u yile emahlweni a vula leswaku goza leri ri landzelaka i ku rima eka misava ya yena a sungula ku byala mpfula yi nga se na. “Lama i masungulo ya mina lamantshwa,” u vula a taleriwile hi ku n’wayitela. “I nkateko lowu ndzi wu lavaka ku cinca vutomi bya mina na vana va mina,” u ya emahlweni.

Kasi pfhumba ra MEC hi rin’wana ra mapfhumba ya mfumo ro tlakusa mindyangu leyi yi sweleke hi ku tumbuluxa tiphurojeke to tihlayisa leti mfumo wu nga ta landzelerisa matirhelo ya tona. “Hi ta vuya ku ta kambela matirhelo ya n’wina, hikokwalaho hi hlohlotela hinkwavo lava va nga kuma switirhisiwa swa vurimi ku ya humelerisa swakudya swa vona, kumbe swin’wana leswi va nga ta swi komba loko hi va endzela,” wa gimeta.