KU FAMBA KA GEZI ESASELAMANI

Hi Pilot Manganyi

Miganga leyi welaka ehansi ka xidorobana xa Saselamani yi langutanile na nkavanyeto wa mphakelo wa gezi ku ringana tin’hweti to hundza khume-ntlhanu. Leswi swi siyile vaaki va hlundzukile no koxa tihlamulo kusuka eka vurhangeri bya Eskom. Ku famba ka gezi ku teka nkarhi kusuka hi awara ya nkombo (7) ku fikela awara ya nkaye (9) ni madyambu, na swona gezi ri tlula siku ri famba. Vaaki va boxa leswaku maendlelo lawa ya endla leswaku vutomi byi hlangana-hlangana hikuva a va swi tolovelanga.

Vaaki va boxa leswaku a ku va nga na xiviko mayelana na xiphiqo xa nkavanyeto wa mphakelo wa gezi, na swona lexi va vilerisaka ikuva tiko ra Afrika-Dzonga ri nga ri na xiphiqo xa gezi eka nkarhi wa sweswi ehandle ka vona. “Lexi hlamarisaka i ku tindhawu leti nga weriki ehansi ka xidorobana xa Saselamani ti kuma gezi hi ku hetiseka,” ku boxa Isaac Makasela. Leswi swi vangile leswaku vaaki va tivutisa leswaku xana vo ka va nga tekeriwi enhlokweni hi tlhelo ra mphakelo wa gezi kumbe ko va maendlelo ya munhu ke!

Nkavanyeto wa mphakelo wa gezi swi vanga ntshikelelo eka mahanyelo ya vaaki ya siku na siku hi tindlela to hambana-hambana. Vaaki va boxa leswaku a va koti ku vona mitlangu ya thelevhixini ya ntolovelo yo tanihi ‘Generations’ kumbe ‘Skeem Saam’. Vaaki veri va hundziwa hi mitlangu ya thelevhixini leyi va yi rhandzaka leswi a va rhandza ku swi vona hi nkarhi wa vona wo wisa, na swona vutomi bya vona bya tshikeleleka.

“Ndzi munhu wo rhandza ku hungasa hi mitlangu ya thelevhixini hi nkarhi wa madyambu, kambe sweswi ndzi salerile endzhaku hikokwalaho ka vukona bya nkayivelo wa mphakelo wa gezi” ku boxa Portia Valoyi. Leswi swi endla na leswaku vaaki va kumeka va nga hlayisekanga hikuva swigevenga swi kota ku endla xin’wana na xin’wana hikuva ku ri ni xinyami.

Vana va xikolo hi van’wana lava va nga le hansi ka ntshikelelo hikwalaho ka nkavanyeto wa mphakelo wa gezi. Vana va xikolo a va koti ku endla mitirho-kaya ya vona hi mikarhi yo wisa hikwalaho ka nkavanyeto wa mphakelo wa gezi. “Ndzi vuya exikolweni hi awara ya ntlhanu nimadyambu, ndzi fanele ku wisa kutani ndzi endla mitirho ya xikolo ni madyambu, kambe nkavanyeto wa mphakelo wa gezi hi wona wu nga xirhalanganyi” ku boxa Jennifer Chauke. Vadyondzi va boheka ku tirhisa timboni ta tiqingho ku kota ku va voninga loko va tsala mitirho ya xikolo. Va boxa leswaku nkavanyeto wa mphakelo wa gezi wu teka vundhawu hambi kuri hi nkarhi wa swikambelo. Leswi swi veka vumundzuku bya vana ehansi ka ntshikelelo lowukulu swinene.

Mabindzu na wona ya tshikeleleka hi tlhelo ro xavisa hi mikarhi ya nkavanyeto wa mphakelo wa gezi hikuva vaaki va chavela vutomi na vuhlayiseki bya vona hikwalaho ka xinyami. Van’wamabindzu va lahlekeriwa swinene hikuva swakudya a swi hlweli ku vaviseka na swona mumu na wona wu tlanga xiave ehenhleni ka ntshikelelo lowu. Van’wamabindzu va ya emahlweni va lahlekeriwa na swona swi tisa ku vilela eka vona tanihileswi va nga swi tiviki leswaku xiphiqo lexi xi ta hela rini. Mabindzu a ya koti ku famba kahle hi nkarhi lowu ku fambaka gezi tanihileswi vaaki va chavaka ku famba exinyamini.

Vaaki va boxa leswaku va tirhisa gezi hi ndlela ya vukheta na vurhon’wana na swona matikhomelo lawa a ya va fanelanga. “Hi sweka hi ndzilo, hi virisa mati hi ndzilo, a hi na swona switirhisiwa swo dya gezi, se nkavanyeto wa mphakelo wa gezi wu vangiwa hi yini?” ku vutisa Valoyi hi ku hlundzuka. Vaaki va boxa leswaku vukorhokeri bya gezi i tifanelo ta vona, tanihileswi ri seketelaka tidyondzo, vuhlayiseki na mahanyelo ya vona ya siku na siku. Vaaki va tlhela va boxa leswaku ku pfumaleka ka rito kusuka eka vurhangeri bya Eskom swi va tisela ku hlundzuka, hikuva va lava tihlamulo, naswona va lava ku kuma mphakelo wa gezi hi ku ringanela tanihi miganga yin’wana ya Afrika-Dzonga.