MEYARA A LEMUKISA VAAKI HI TIPHUROJEKE
Hi Themba Chauke
Meyara wa masipala wa Giyani Thandi Zitha, u komberile vaaki ku papalata ku ta na swipimelo eka tikondiraka leti yisiwaka hi masipala emigangeni, laha a vuleke leswaku maendlelo ya muxaka lowu ma kavanyeta ntwanano wa matirhelo eka tiphurojeke.
Meyara a vulavula hi nkarhi lowu a ku nyikeriwa ximfumo phurojeke yo endla switarata swa le lokixini ra le ti-E eGiyani, eka ntirho lowu a wu khomeriwile ekerekeni ya EPCSA endhawini liya. Meyara u byerile vaaki hi ku kongoma, laha a vuleke leswaku va fanele ku yisa swivilelo eka masipala ku nga ri ku ntlhontlha n’watikondiraka hi nkarhi wa ntirho.
“Ku na ntolovelo wa vaaki wo ya laha ku nga na tiphurojeke va fika va byela van’watikondiraka leswi vona va swi lavisaka xiswona, leswi swi nga fambelaniki na ntwanano lowu hi nga na wona na van’watikondiraka,” ku hlamusela meyara.
U tshikelerile leswaku ndzulamiso wun’wana na wun’wana lowu lavekaka wu fanele ku huma eka vativi lava swi thwaseleke. “Mi nga ka mi nga yi laha ku tirhiwaka kona mi fika mi lerisa mukondiraka ku cinca swin’wana mi nga tivi tihakelo na switandzhaku swa kona,” wa engetela.
Kasi phurojeke leyi nyikeriweke yi katsa ku antswisiwa ka tikhilomitara tinharhu ta switarata kusuka eka girawulu ku ya eka phevhumende elokixini ra le ti-E. Ku languteriwa leswaku leswi swi ta tumbuluxa mitirho ya 46 ya nkarhinyana na ku nyika nkateko wa mabindzu eka vatshami.
Hambiswiritano, loko swi ta eka nkateko wa mabindzu, meyara u hatlisile a lulamisa ku langutela loko swi ta eka ku thoriwa ka mabindzu hi mukondiraka. U vule leswaku ku ya hi milawu leyi nga kona sweswi yi vula leswaku n’watikondiraka a nga boheleriwi ku tirhisa 30% eka mabindzu ya vaaki tanihileswi phurojeke leyi yi nga le hansi ka R30 wa timiliyoni, kambe swi endliwa loko mali ya kona yi ri ehenhla ka R30 wa timiliyoni, kambe eka phurojeke leyi a yi fiki eka mali leyi bohaka leswaku a endla tano.
“Mi nga tsutsumeli eswitaratini mi vilela leswaku n’watikondiraka a nga tholanga mabindzu ya vaaki, hikuva ku ya hi nawu a nga boheleriwi eka mpimanyeto wa phurojeke leyi,” meyara u ya emahlweni. “Hambiswiritano ha tshembha leswaku n’watikondiraka a nga ha thola eka yin’wana mitirho, na swona loko o endla tano swi tiveni leswaku u swi endla hikwalaho ka tintswalo ta yena,” wa engetela.
Meyara u hlohleterile vaaki ku amukela mikateko leyi n’watikondiraka a nga kotaka ku yi nyika, a lemukisa hi swikoxo leswi nga khomekiki leswi nga hlwerisaka kumbe ku hambukisa swilaveko leswi nga kona swa ku antswisiwa ka patu.
Kasi phurojeke yo chela phevhumende i pfhumba ra matshalatshala ya masipala ku antswisa mapatu ya le ndzeni endhawini liya. “Ku na kwalomu ka mpfhuka wa 13km wa switarata leswi pfumalaka phevhumende elokixini ra le ti-E, leri sweswi hi ri tirhaka hi swiphemuphemu, loko mo hakela xibalo xa masipala, hi nga heta hi nkarhi lowu nga hetiki mbilu,” wa gimeta hi ku khuthaza vaaki ku hakela xibalo xa masipala ku antswisa mpimanyeto wa masipala.
Ends