HOLOBYENKULU A SIMEKA PFHUMBA RA VUVEKISI

Hi Themba Chauke

Holobyenkulu wa xifundzakulu xa Limpopo, Dokodela Phophi Ramathuba u simekile ximfumo ntirho wa vuvekisi exifundzenikulu xa Limpopo, leswi ku vuriwaka leswaku swi suka eka switshembhiso kuya eku humeleleni loku khomekaka.

Loko a vulavula eka ndhawu ya vuwiselo ya ntlangu wa Golufu, leyi tivekaka hi Euphoria Golf Estate exifundzenintsongo xa Waterberg, Dok Ramathuba u tiyisisile leswaku vuvekisi lebyi byi fanele ku famba ku hundza switshembhiso swa mitsengo, kuya eka tiphurojeke, mitirho na migingiriko ya ikhonomi leyi hlayisekeke leyi khomekaka.

 “Vutinyiketeri bya switshembhiso swa vuvekisi a byi fanelanga ku tshama byi ri ntsengo eka mbulavulo. Byi fanele ku hundzuluxiwa byi ya eka tiphurojeke, vumaki, vuhumelerisi, mitirho xikan’we na migingiriko ya ikhonomi leyi hlayisekeke,” ku vula yena

Mikondzo ya lomu xifundzakulu xi taka hi kona loko swi ta eka vuvekisi, swi katsa malembe ya ntlhanu ya vuvekisi lama kokeke rinoko kwalomu ka R450 biliyoni ta ku tinyiketela eka switshembhiso swa vuvekisi, leswi katsaka na R170 biliyoni leti tshembhisiweke eka ntirho wa lembe ra 2025. Switshembhiso leswi swi vuriwa ku va swi hlanganisiwa na ku tumbuluxa mitirho ya ku tlula 23,000, leswi ku nga xikombiso xa ntshembo wa vuvekisi eka xifundzakulu.

Holobyenkulu u tshikelerile a vula leswaku, Hambiswiritano, mpimo wa ku humelela loku khomekaka wu va kona eka migingiriko. Ntirho lowu nga ta khomiwa hi lembe ra 2026 wu ta langutisisa eka tiphurojeke leti humelelaka, nhluvukiso wa tifeme, xikan’we na ku katsa mani na mani.

Dok Ramathuba u vule leswaku ku na tiphuphu tinharhu ta nkoka ta vuvekisi eka xifundzakulu leti katsaka: Mbuyelo wa swicelwa na gezi ro hlayiseka, laha ematshan’wini ya ku rhumela switirhisiwa swimbisi swi nga ta hlutiwa laha kaya ku seketela nhluvukiso wa mabindzu ya laha kaya; Vurimi bya manguva lawa na ku hluta switirhisiwa swa vurimi hi ku engetela vuswikoti bya vuhluti bya vurimi, vuhumelerisi bya manguva lawa, xikan’we na ku antswisa mfikelelo wa timakete; Tindhawu to Hlawuleka ta Ikhonomi (SEZ), hi ku tiyisisa vutleketli, vumaki bya tifeme, xikan’we na ku kondletela vuvekisi.

U vule leswaku tiphuphu leti ti endleriwile ku antswisa migingiriko ya tifeme, ku ndlandlamuxa vuvekisi na ku veka xifundzakulu xa Limpopo eka xiyimo xa kahle eka migingiriko ya mabindzu eAfrika na le misaveni hi ku angarhela.

Loko a kombisa eka timhaka ta vantshwa, thekinoloji na Vuhundzuluxi bya Vumune bya Thekinoloji (4IR), u kombisile leswaku nhlayo ya vantshwa va le xifundzenikulu xa Limpopo yi na nkoka swinene, laha a nga tivisa hi makungu yo ndladlamuxa mikateko ya ICT, Vutlhari bya Khompyuta (AI), xikan’we na Vuhundzuluxi bya Vumune bya Thekinoloji (4IR)

Holobyenkulu u kombisile mbuyelo wa xifundzakulu loko swi ta eka 4IR, ICT na Nhlengeletano ya AI, leswi kombisaka nkoka wa vumaki bya dijitali, vuhlayiseki bya vuhlanganisi bya digitali xikan’we na ntirhisano wa mfumo na swiyenge leswi tiyimeleke.

Kasi eka mhaka ya ku fikelela xikongomelo na ku byara vutihlamuleri, ku vuriwa leswaku Ajensi ya Nhluvukiso wa Ikonomi ya Limpopo (LEDA), yi na xikongomelo xo fikelela kwalomu ka R120 biliyoni ta vuvekisi eka lembe ra 2026, kambe Dok Ramathuba u tshikelerile a vula leswaku swa nkoka i ntikelo na vuhlayiseki ku tlula tihlayo.

U komberile vuhlanganisi bya mahungu ku tlanga xiave xa nkoka ku tiyisisa vutihlamuleri eka mhaka leyi. “Laha ku boxiweke ndzima, swi fanele ku tekeriwa enhlokweni. Laha ku nga na mitlhontlho, swi fanele ku humeseriwa erivaleni,” ku vula yena

Rendzo ro kongoma eka nhlengeletano ya vuvekisi bya xifundzakulu xa Limpopo eka lembe leri ra 2026, ku vuriwa leswaku ntirho lowu wu ta khomiwa hi siku ra 15 Nhlangula 2026, endhawini ya vuwiselo ya Ranch ePolokwane, naswona migingiriko yo lulamisela ntirho lowu yi ya emahlweni, leswi katsaka: Nhlengeletano ya Gezi ro vuyelela hi ku rhangeriwa hi MEC Dok Tshitereke Matibe; njhekanjhekisano eka foramu ya Vurhangeri bya Vupfhumba bya Afrika; Mijikajikisano hi 4IR eLimpopo, ICT na nhlengeletano ya AI.

Mitirho leyi yi kunguhatiweke yi kongomisiwile eka ku bula tindlela ku tiyisisa leswaku nhlengeletano yi tswala mihandzu leyi khomekaka loko swi ta eka tiphurojeke na migingiriko ya ikhonomi leyi katsaka mani na mani.

Loko a gimeta, Holobyenkulu u kwhatihatile muphati Keorapetse Kgositsile hi ku hlohletela vaaki ku “pfuxelela milorho ya hina leyi vavisekeke ku teka nakambe xikan’we na ku cheleta risimu ra ntikelo wa nkoka wa hina,” laha a nga gimeta hi ku tiyisisa leswaku xifundzakulu xa Limpopo xi pfulekile ku endla bindzu, xinakulobye na vutumbuluxi laha a nga rhamba vavekisi ku teka xiave ku fikelela vuswikoti hinkwabyo bya ikhonomi ya xifundzakulu.