VAAKI VANYIKIWA MAPHEPHA YA VUN’WINYI
Hi Themba Chauke
Masipala wa Giyani wu nyikile maphepha ya vun’winyi eka vatshami va 94 lava nga xiphemu xa vanhu va 539 lava xaveke switandi leswi endleriweke ndhawu ya vutshamo leswi xavisiweke hi masipala hi malembe ximali ya 2020/21 na 2021/22.
Tindhawu leti ti endleriwile vaaki lava a va lava tindhawu ta vutshamo, laha masipala wu vulaka leswaku enkarhini wa sweswi wu kotile ku lulamisela kwalomu ka 190 wa maphepha ya vun’winyi ehenhla ka switandi swa 539. Hambileswi ku lulameke 190 wa maphepha, ku nyikiwile ntsena 94 wa vanhu lava tiyisiseke ku va kona eka ntirho wo nyikela maphepha lawa ximfumo.
Masipala wu gimetile ku tsarisa switandi leswi hi 29 Khotavuxika lembe leri, wu tlhela wu sungula ku hakerisa vinyi va switandi hi mahelo ya Mawuwana. Loko a vulavula endzhaku eka ntirho wo nyikela, Meyara wa masipala wa Giyani, Thandi Zitha, u tsundzuxile vinyi va switandi nkoka wo landzelela maendlelo ya masipala va nga si sungula ku aka eswitandini swa vona.
“Swo tala swi hlamuseriwile mayelana na leswi mi languteriweke ku endla swona tanihi vinyi va maphepha, kambe leswi hi kombelaka swona tanihi masipala hi leswaku mi fanele ku landzelela milawu ya masipala loko swi ta eka ku aka tiyindlu ta n’wina,” ku vula Zitha. “A hi lavi ku fika laha hi tisaka tigandaganda ku fayelela makhumbhi na tiyindlu ta n’wina hikuva mi akile tiyindlu leti nga pasisiwangiki”
Zitha u lemukisile vinyi va switandi ku xavisela vanhu lava nga cincaka tindhawu ta vutshamo kuya eka mabindzu, ngopfungopfu byetlelo bya swichudeni na byin’wana byetlelo byo hakerisa.
U vule leswaku masipala a wu na matimba yo sivela vinyi va switandi ku xavisa switandi swa vona, kambe a lemukisa ku cinciwa ka tindhawu ta vutshamo kuya eka tindhawu ta mabindzu laha a vuleke leswaku leswi a swi nge pasisiwi.
“Hi swi tekela enhlokweni leswaku sweswi mi nga na maphepha ya vun’winyi, ku nga va ku ri na vanhu lava taka eka n’wina lava lavaka ku xava switandi swa n’wina leswaku va ta endla tindhawu ta byetlelo byo hakerisa, naswona a hi na mfanelo yo mi sivela ku xavisa,” ku vula meyara.
“A hi tiyisisi leswaku loko munhu o ta eka hina ku ta endla xikombelo xo cinca ndhawu ya n’wina ku endla bindzu leswaku hi ta yi pasisa,” u ya emahlweni. “Hinkwaswo swi le mavokweni ya n’wina, naswona hi n’wina lava nga ta langutana na switandzhaku swa kona eka vanhu lava mi nga ta va xavisela tindhawu leti loko hi ala,” wa lemukisa.
Ntirho lowu wo nyikela wu endla xiphemu xa masipala ku yisa emahlweni ntirho wo hetisisa ximfumo vun’winyi bya 539 wa switandi, leswi endleriweke ku lulamisa tindhawu ta vutshamo leswi saleleke endzhaku eGiyani. Hambileswi switandi leswi swi nga enelangiki ku fikelela vanhu vo hlaya, swi languteriwa ku tisa ku hefemula eka vatshami lava lavaka switandi swo tshama eka swona. Ntirho wun’wana wo nyikela wu languteriwa kuya emahlweni ku hetisisa ku nyika maphepha ya vun’winyi lama nga le ku lulamisiweni.