Lava Hanyaka na Vutsoniwa Va lava Mitirho

Orlando Chauke

Loko a vulavula hi nkarhi wa lemukiso wa vutsoniwa eka ntirho lowu a wu khomeriwile emugangeni wa ka Mapuve, ehandlenyana ka doroba ra Giyani, Noza Mathebula, u komberile masipala wa Giyani ku tiyisisa leswaku vatsoniwa va katsiwa eka swiyenge hinkwaswo swa mitirho ya ka masipala, ku katsa na swivandla swa mitirho ya nkarhi hinkwawo.

U kombisile ku hlundzuka ka foramu, laha a vuleke leswaku va karhele ku vona swirho swa vona swi tshamela ro siyiwa ehandle loko ku huma swivandla swa mitirho. U tshikelerile leswaku vanhu lava hanyaka na vutsoniwa va tekiwa tanihi hi vanhu lava nga helelangiki, va honisiwa, a va deleriwa, naswona va nyikiwa swivandla swa mitirho ya nkarhinyana, loko van’wana va nyikiwa swivandla swa mitirho ya nkarhi hinkwawo.

“A ha ha lavi mitirho ya nkarhinyana hikuva a yi hi pfuni nchumu. Va hi nyika mitirho ya nkarhinyana namuntlha, kutani mundzuku wa dyuhala u nga ri na xo xi komba. Tlhandlakambirhi, kuhava munhu loyi a lavaka ku-ku thola hikokwalaho ka malembe ya wena,” ku vula Mathebula.

U tshikelerile leswaku ku tekeriwa ehansi loku ku ya ka emahlweni a swo ka swi nga tshamisekanga ntsena, kambe swi tlhela swi heta matimba, laha a nga kombela leswaku va fanele ku khomiwa ku fana na van’wana na ku katsiwa eka swivandla hinkwaswo swa mitirho, ku nga langutiwi xiyimo xa rihanyo ra vona.

Loko a angula, mukhaselara Cony Manganyi, loyi a khomerile meyara wa masipala wa Giyani eka ntirho lowu, u vurile leswaku masipala a wu honisi vanhu lava hanyaka na vutsoniwa, laha a vuleke leswaku ku na vanhu vo hlaya lava hanyaka na vutsoniwa lava thoriweke hi masipala.

“Hambiswiritano, a hi nge honisi leswi mi swi vuleke. Hi ta kambisisa matirhelo ya hina, hi kumisisa lomu hi kayivelaka kona, hi tirha ku kota ku swi antswisa, leswaku ekuheteleleni, un’wana na un’wana wa katsiwa,” wa hlamusela, laha a nga kombela vaaki ku hlonipha vanhu lava hanyaka na vutsoniwa.

U komberile mindyangu ya vanhu lava hanyaka na vutsoniwa ku tiyisisa leswaku mali ya mudende wa mfumo ya n’hweti na n’hweti, ngopfu-ngopfu leyi endleriweke ku pfuna lava va nga le ka xiyimo lexi xi nga tshamisekangiki, leswaku yi fanele ku tirhisiwa hi xikongomelo xa kona ku nga ri ku tivuyerisa kumbe eka swilo leswi nga fambelaniki na ntirho wa yona.

“Vayimeri va xiyenge xa mpfuno wa mfumo (SASSA), va kombisile ku vilela hikokwalaho ka matirhiselo ya vusopfa bya mali ya mudende,” wa hlamusela. “Va ndzi byerile leswaku ku na vavasati lava va nga le vukatini, lava va nga ha tshamiki na vatswari va vona va vadyuhari kumbe vatsoniwa, kambe hi siku ra mudende va tlhelela emakaya ku ya teka mali ya mudende. Leswi swi hlula xikongomelo xa mali ya mudende leyi endleriweke ku seketela lava nyikaka mpfuno wa siku na siku,” ku vula muyimeri wa meyara.

U hlamuserile leswaku maendlelo ya muxaka lowu ya tekela ehansi nkoka wa pfhumba leri naswona swi siya lava va lavaka mpfuno va nga ri na vuhlayiseki lebyi byi hetisekeke Ehandle ka maendlelo lawa, u vurile leswaku mali leyi yi fanele ku nyikiwa lava va tshamaka xikan’we na ku hlayisa vadyuhari kumbe vatsoniwa, lava hi mikarhi yo hlaya ku nga vamakoti, leswaku mali leyi yi ta pfuna vanhu lava yi faneleke ku pfuna vona.