Vaceri va Seke Va Khomiwa

Themba Chauke

Vaehleketeleriwa va 12 va khomiwile hi swihehlo swo cela migodi swi nga ri enawini etindhawini ta Sekhukhune, Vhembe na Mopani eka mapfhumba ya Vala Umgodi kwala n’hwetini.

Exifundzhenintsongo xa Sekhukhune, ku khomiwile vaehleketeleriwa va Nhungu (8), lava nga na malembe ya le xikarhi ka 28 na 73, eka timhangu to hambana-hambana. Vaehleketeleriwa lava va khomiwile emugangeni wa Dikgalaopeng, lowu kumekaka etindhawini ta Motetema, laha vanhu lava va khomeriweke milandzu yo cela seke.

Swiviko swa maphorisa swi vula leswaku maphorisa a ya ri ku endleni ka migingiriko yo valanga ya ntolovelo endhawini liya loko va vona ntlawa wa vanhu lava a va ri ku layicheni ka seke eka tilori. Loko va fika endhawini liya na ku konanisa vanhu lava, ku kumekile leswaku kuhava na un’we loyi a nga na phomende ro cela seke endhawini liya. Leswi swi endlile leswaku vaehleketeleriwa va khomiwa va yisiwa exitokisini.

Maphoirisa ya tlherile ya teka switirhisiwa swo hambana-hambana leswi ku tshembhiwaka leswaku a swi tirhisiwa eka migingiriko ya ku cela seke swi nga ri enawini. Eka leswi swi tekiweke, swi katsa teretere na golonyi ya rihlaza, lori, tifoxolo, tipiki na swipedi. Switirhisiwa leswi swi ta tirhisiwa ehenhla ka vaehleketeleriwa tanihi vumbhoni ekhoto.

Eka yin’wana mhangu leyi humeleleke emugangeni wa Mvelaphanda, etlhelo ka nambu wa Dzondo etindhawini ta le Vuwani, maphorisa ya khomile muehleketeleriwa wa malembe ya 42 hi swihehlo swo endla migingiriko yo cela migodi swi nga ri enawini. Van’wana vanhu va khomiwile emugangeni wa Tshino lowu na wona wu kumekaka etindhawini ta Vuwani.

Vaehleketeleriwa va mbirhi va malembe ya 22 na 53, va khomiwile hi milandzu yo endla migingiriko yo cela seke swi nga ri enawini. Hi nkarhi wa pfhumba, maphorisa ya tekile switirhisiwa leswi katsaka banga, tiqingo ta le nyongeni, swipedi na tigirivani eka swin’wana.

Kasi etindhawini ta le Giyani, maphorisa ya khomile wanuna wa malembe ya 47 hi swihehlo swo endla migingiriko yo cela migodi swi nga ri enawini xikan’we na ku tlula nawu wa ku nghena laha tikweni. Bege leyi ku ehleketeleriwaka leswaku a yi ri na nsuku yi kumiwile na muehleketeleriwa, ku katsa na switirhisiwa swo hambana-hambana swo cela migodi leswi katsaka tifoxolo, swiped na tipiki.

Vaehleketeleriwa hinkwavo lava khomiweke va languteriwa ku tivonakarisa emahlweni ka tikhoto ta majisitarata etindhawini leti va khomiweke eka tona, laha va nga ta langutana na swihehlo swo endla migingiriko ya migodi swi nga ri enawini, kasi van’wana va ta tlhela va tlhandlekeriwa hi milandzu yo tlula milawu yo nghena laha tikweni.

Ku vuriwa leswaku vulavisisi byi ya emahlweni ku tiyisisa maendlelo lawa ya migingiriko yo cela migodi swi nga ri enawini, ku katsa na ku tinghenelerisa ka vanhu van’wana eka migingiriko leyi.