Muntshwa a Lwisa Ndlala hi Vurimi

Hi Mkateko Ndlovu

Nhlayo ya vanhu lava va pfumalaka mitirho laha etikweni yi le ka 32.9%, naswona loko ku katsiwa vanhu lava va nga lahla thawula eka ku lava mitirho, nhlayo yi ya eka 43.1%. Vuxokoxoko lebyi byi tlhela byi kombisa leswaku eka nhlayo leyi, kutlula hafu i vantshwa va malembe ya le xikarhi ka 18 na 34, leswi ku nga nhlayo ya le henhla swinene.

Xandla xa pursedende Paul Mashatile, u kombisile leswaku lexi xi vilerisaka hi leswaku nhlayo ya vantshwa lava va nga ri ki eswikolweni, lava pfumalaka mitirho kumbe vuleteri yi fika eka 3.8 wa timiliyoni, laha ku katsiwaka na vantshwa va malembe ya 15 ku ya eka 24, lava endlaka 37.1% laha vantshwa va xisati va khumbhekaka swinene ku tlula vavanuna. Kasi loko ku katsiwa malembe ya 15 ku ya eka 34, nhlayo ya tlakuka ku ya eka 45.1%. Kasi na lava va nga dyondza, un’we eka mune va tikeriwa hi ku kuma mitirho leswi ku nga 23.9%.

Xiyimo lexi xi lava leswaku vantshwa va teka vutihlamuleri byo tumbuluxa mitirho va byi veka emavokweni ya vona. Kasi tin’wana tindlela to tumbuluxa mitirho, ti le ka timhaka ta vurimi tanihileswi swilaveko swa swakudya swi nga kona masiku hinkwawo. Phephahungu ra Nthavela ri landzelerisile migingiriko ya muntshwa loyi a kombiseke leswaku mitirho yi nga tumbuluxiwa eka xiyenge xa vurimi.

Hi siku ra ti 12 Khotavuxika 2025, Xifundzhantsongo xa Capricorn, Mutshamaxitulu wa Nhloko ya Ndzawulo ya Vurimi na Nhluvukiso wa Matikoxikaya (LDARD) Mpho Mashamba, hi ku yimela MEC Kekana, u rhangerile ntlawa ku nghenelela eka migingiriko ya ntshovelo leyi endliwake eka purasi ra Nsete. Purasi ra Nsete ri kumeka etindhwawini ta Bertgzicht, eMashashane naswona ri rhangeriwa hi Muntshwa Matthew Ledwaba. Ku tlula 40 000 wa tihloko ta tikhavichi ti tshoveriwile eka siku leri.

Ndzawulo ya vurimi exifundzheninkulu xa Limpopo yi seketerile purasi hi ritavala ro veka swihumelerisiwa, na damu ra mati eka swin’wana. Ku engetela kwalaho, ndzawulo yi pfunetile hi switirhisiwa swa vuhumelerisi xikan’we na vukorhokeri bya xithekiniki byo ndlandlamuxa vurimi eka Purasi ra Nsete .Nsete yi vuyerisa vaaki va Bertgzich hi ku tumbuluxa mitirho na ku pfuneta tindhawu leti amukelaka vana lava pfumalaka vatswari na makaya ya vadyuhari.

Mathew Ledwaba u endlile mintwanano ni mitlawa yo tala leyi nga ta pfuna vaaki naswona yi na ntshembo wo ndlandlamuxa ntirho ku tumbuluxa mitirho yo tala. Vantshwa va nga ha teka xikombiso lexi ku kuma tindlela to tiendlela mitirho eka swiyenge swa vurina kumbe swin’wana, tanihileswi mitirho yi pfumalekaka swinene laha tikweni.