Bazi ra GNT ri Sungula ku Tirha

Bazi ra GNT ri Sungula ku Tirha

Hi Themba Chauke

Khamphani ya Mabazi ya Great North Transport (GNT) yi sungurile ximfumo migingiriko yo tleketla vanhu etindhawini ta le Dingamazi eGiyani, endzhaku ka ku tshwukiselana mahlo na van’wamathekisi hikokwalaho ka tiphomende na mphikizano.

Leswi swi ta endzhaku ka nhlengeletano ya vumbhiri leyi a yi khomeriwile emugangeni wa le Dingamazi, laha GNT yi humeseke vumbhoni bya phomende, ku enetisa vaaki lava va khumbhekaka na ku tiyisisa mfanelo ya xinawu yo tirhela endhawini liya.

Nhlengeletano leyi a yi fambisiwa hi Ndzawulo ya Vutleketli na Vuhlayiseki bya Vaaki, a yi kongomisiwile eka ku lulamisa ndhasundhasu exikarhi ka GNT na van’wamathekisi, lava a va koxa leswaku khamphani ya mabazi yi humesa vumbhoni bya mpfumelelo wo tirhela eka ndhawu liya.

Hambileswi a ku languteriwile leswaku swiyenge hinkwaswo leswi swi khumbhekaka swi fanele ku va kona leswi swi katsaka GNT na van’wamathekisi, nhlangano wa mathekisi lowu wu mangaleke mhaka leyi, wu tsandzekile ku fika eka nhlengeletano. Ku tsandzeka ku fika ka vona swi tisile ku ehleketelela leswaku swa endleka man’wana mathekisi ma nga ri na tiphomende to tirha.

Nkwetlembetano exikarhi ka mathekisi na mabazi swi sungurile loko GNT yi vuyisela vukorhokeri byo tleketla vanhu etindhawini ta le Dingamazi na miganga ya le kusuhi endzhaku ka ku nyamalala kwalomu ka malembe ma ntlhanu.

Vukorhokeri bya mabazi a byi yimisiwile exikarhi ka lembe ra 2020 na 2021, endzhaku ka nghozi ya bazi, leri ri nga ha siviwangiki, leswi swi endleke leswaku van’wamathekisi va teka xivandla xa vukorhokeri byo tleketla vakhandziyi endhawini liya.

Hambiswiritano, loko GNT yi vuyisela migingiriko ya yona eka ndlela leyi, nhlangano wa mathekisi wa Khomanani wu arile, wu vula leswaku mabazi ma GNT ma pfumala tiphomende to tirha, na ku hehla mabazi hi ku xungeta ku va tekela xinkwa enon’weni. Va vurile leswaku a va nge swikoti ku tekeriwa xinkwa enon’weni tanihileswi votala va vona va ha hakelaka swikweleti swa mathekisi ya vona.

Leswi swi endlile leswaku vaaki va le Dingamazi na miganga ya le kusuhi va kombisa ku vilela hi ku pfala mapatu na ku koxa leswaku mathekisi ya nga tirhi loko mabazi ma GNT ma nga pfumeleriwi ku tirha. Vaaki vo hlaya va vula leswaku va tsakela ku tirhisa mabazi tanihileswi tihakelo ta kona ti fikelelekaka na ku famba hi nkarhi, ngopfu-ngopfu eka vana va xikolo na vatirhi lava fambaka siku na siku va ya edorobeni ra Giyani.

Hi nkarhi wa nhlengeletano yo hetelela, Mufambisinkulu eka GNT Ntsewa Mokobane u humesile vumbhoni bya phomende ya mpfumelelo wo tirha endhawini liya emahlweni ka vatirhela mfumo na swin’wana swiyenge tanihilaha a ku twananiwile ha kona na van’wamathekisi xikan’we na vaaki.

 “Ndzi kona namuntlha ku kombisa phomende ya bazi, leyi hi yi kumeke eka Ndzawulo ya Vutleketli. Phomende leyi yi kombisa tindlela hinkwato leti hi pfumeleriweke ku tirha eka tona ku tleketla vaaki etindhawini ya Giyani na le ka Xifundzhantsongo xa Mopani,” ku vula Mokobane.

 “Mabazi ma hina ma hlayisekile na ku famba hi nkarhi, naswona hi tinyiketerile ku nyika vukorhokeri bya vutleketli eka muganga lowu. Un’wana na un’wana loyi a kanakanaka hi ntiyiso wa phomende leyi a nga ya a ya tiyisisisa vuxokoxoko na Ndzawulo ya Vutleketli,” u ya emahlweni.

Leswi swi seketeriwile hi xandla xa mufambisinkulu wa Vulawuri bya Vutleketli eka xifundzhantsongo xa Mopani, Samuel Machete, loyi a tiyisiseke hi ntiyiso wa phomende ya GNT. “Ndza tiyisisa leswaku hi tiyisisile phomende ya GNT, naswona i ya ntiyiso,” ku vula Machete.

 “Ntirho wa hina tanihi Ndzawulo ya Vutleketli na Vuhlayiseki bya Vaaki i ku tiyisisa leswaku vaaki va fikelela swifambo leswi hlayisekeke, swi famba hi nkarhi, xikan’we na ku fikeleleka. GNT yi kuma nseketelo wa swa timali eka vukorhokeri bya yona, hikokwalaho tihakelo ta vona ti ri ehansi, na ku fikeleleka eka vaaki,”

“Hi ku ya hi nawu, i swiyenge swimbirhi leswi swi pfumeleriwaka ku yimisa timovha swi koxa ku vona tiphomende, naswona swiyenge leswi i maphorisa ya le magondzweni na maphorisa ya tiko ra Afrika-Dzonga,” u ya emhalwni, laha a nga kombisa hi maendlelo ya van’wamathekisi yo yimisa mabazi va koxa ku vona tiphomende ta wona. “Un’wana na un’wana loyi a endlaka mhaka ya muxaka lowu u swi endla swi nga ri enawini naswona u fanele ku mangaleriwa emaphoriseni,” wa hlamusela, a beriwa na mavoko hi ntshungu.

Hi ku pfala nhlengeletano, muyimeri wa vaaki Eunice Maluleke u kombisile ku enetiseka hikokwalaho ka ntiyiso lowu wu humeseriweke erivaleni. “Hi tsakile tanihileswi sweswi vaaki va tivaka ntiyiso xikan’we na leswaku swihehlo swa van’wamathekisi a ku ri mavunwa,” ku vula Maluleke.

 “A va rhambiwile eka nhlengeletano leyi, kambe va tekile xiboho xo tsan’wa xirhambo. Swi le rivaleni leswaku GNT yi na maphepha ya ntiyiso, loko man’wana mathekisi ma ri hava tiphomende to tirha hi tona.”

Kasi ku vuyela ka vukorhokeri bya GNT swi amukeriwile hi vaaki, lava va vonaka leswi tanihi ku hlula ku kota ku fikelela xifambo xa mani na mani lexi xi fikelelekaka na ndlela yo vuyisela ntshamiseko eka xiyenge xa vutleketli endhawini liya.