NXAVO WA MAFURA WU TLAKUKA 

Hi Mapula Glashy Makoto

Vaaki va le tindhawini ta Mopani, Vhembe, na tin’wana tindhawu va nga ha hakela mali yo tala eka swifambo swa mani na mani n’hweti leyi hikuva mixavo ya Mafura yi languteriwile ku tlakuka. Va Central Energy Fund, va vula leswaku Mafura ma nga ha durha kwalomu ku tlula R30 hi litara eka nh’weti leyi hi nga eka yona ya Nhlangula. Leyi yi ta va yin’wana ya mixavo ya le henhla ya Mafura eAfrika-Dzonga, Ndzawulo ya Swicelwa na Mafura yi ta tivisa nxavo wo hetelela hi ti 07 Nhlangula 2026.

Ku tlula R30 hi litara yin’we, leswi vulaka leswaku R500 yi ta xava kwalomu ka 16 wa tilitara ta petirolo. Eku sunguleni ka lembe leri, R500 a yi xava kwalomu ka 25 wa tilitara. Leswi swi vula leswaku vachayeri va nga famba tikhilomitara ti nga ri tingani hi mali leyi fanaka.

Vachayeri va mathekisi na vona va nga ha tirhisa mali yo tala loko va xava mafura, Nhlangano wa mathekisi wa tiko ra Afrika-Dzonga (SANTACO) wu vula leswaku tihakelo ta mathekisi ya tiko ku fikela sweswi a ti nga si gonya. Hambiswiritano, mihlangano ya mathekisi yi nga teka xiboho xo tlakusa tihakelo loko Mafura ni mali yin’wana yo fambisa mathekisi swi tlakuka ngopfu.

Tihakelo ta mathekisi eka tindhawu tin’wana ta Limpopo se ti tlakukile ekusunguleni ka lembe leri endzhaku ka loko mixavo ya Mafura yi tlakukile. Maendzo ya laha kaya ya tlakuke hi kwalomu ka R2 ku ya eka R4, kasi ya mpfhuka wo leha hi kwalomu ka R50 kumbe ku tlula eka tindlela tin’wana. Muchayeri wa mathekisi wa laha kaya, loyi a kombeleke ku va xikala vito, u vule leswaku ku engeteriwa loku ku ta endla leswaku ntirho wa yena wu tika.

U ri, “Hi twa ku vava nkarhi wun’wana na wun’wana loko Mafura ya tlakuka. Hi tirhisa petirolo yo tala siku na siku, loko nxavo wu tshama wu ri karhi wu tlakuka hi boheka ku tlakusa tihakelo to khandziya eka vakhandziyi va mathekisi, kambe ha swi tiva leswaku vakhandziyi na vona va koka ku tika,” ku vula yena.

U vula leswaku vanhu vo tala endhawini leyi va titshege ngopfu hi mathekisi hikuva va ya emitirhweni, eswikolweni na le titliliniki. U engeterile a ku: “A hi lavi ku tikisela vanhu vutomi, kambe na hina hi fanele hi kuma cinci hi ta kota ku tihanyisa.”

Loko tihakelo ti tlakuka, mindyangu yi nga ha tirhisa mali yo tala n’hweti na n’hweti, Mixavo ya le henhla ya Mafura yi nga tlhela yi endla leswaku swakudya na tinhundzu tin’wana swi durha swinene hikuva ntsengo wa vutleketli wu tlakuka.

Vaaki va tsundzuxiwa ku landzelela switiviso swa ximfumo mayelana na nxavo wo hetelela wa Mafura na ku cinca kwihi na kwihi eka tihakelo ta mathekisi.