PENNY-PENNY A RHANGELA VANDLA HI SWITULU SWA 12

Hi Themba Chauke

Xiyimbeleri tlhelo n’watipolitiki Eric Nkobani, loyi a tivekaka hi vito ra Penny-Penny, u hlamarisile vo tala endzhaku ka loko a rhangerile vandla leri ra ha ku tumbuluxiwaka ra Afrika Mayibuye ku kuma switulu swa 12 eka masipala wa Giyani eka nhlawulo wa miganga lowu wa ha ku hundzaka.

Vandla leri ri nga le ka xiyimo xa vumbirhi eka switulu swa 62 swa huvo ya masipala, hi ku landzela vandla ra ANC, leri ra ha lawulaka masipala wa Giyani hi 39 wa switulu.

Ehandle ka ku hlula hi ndlela ya xiyimo xa kahle, vandla ri lahlekeriwile hi switulu swa nhungu loko ku fananisiwa na mihlawulo ya miganga ya lembe ra 2021, leswi swi kombisaka ku enhla eka vuyimeri bya vandla eka huvo ya masipala.

Switulu swa 12 swa Afrika Mayibuye Movement swi veka vandla ehenhla ka Economic Freedom Fighters (EFF), leyi kumeke switulu swa mune, loko Democratic Alliance (DA) yi kumile switulu swimbirhi, kasi African People’s Convention (APC), National Independent Party (NIP), ActionSA, uMkhonto weSizwe (MK) na Gaza Democratic Front va kumile xitulu xin’we hi vandla.

Vandla ra ANC ri kumile 45,385 wa tivhoti, leswi endlaka 60.9% wa tivhoti hinkwato. Afrika Mayibuye yi landzela hi 13,111 wa tivhoti leswi endlaka 17.6%

EFF yi kumile 4,821 wa tivhoti leswi ku nga 6.5% loko DA yi kumile 2,070 wa tivhoti ku nga 2.8%. Kasi mavandla laman’wana na lava nga tiyimela na vona va kokile rinoko eka vavhoti. Vayimela ku langwa vo tiyimela va kumile 1,963 wa tivhoti, va landzeriwa hi ActionSA hi 1,325, NIP hi 1,041, Gaza Democratic Front hi 1,014 kasi MKP hi 976.

Kasi hi ku angarhela ku vile na tivhoti ta 74,485 eka tiwadi. Ehandle ka ku cinca eka xivumbeko xa huvo ya masipala, ANC yi kotile ku kuma kwalomu ka 31 wa tiwadi eka masipala. Loko ku hlanganisiwa tiwadi hinkwato, ku vuriwa leswaku vandla ra ANC a ri khomile ku tika eka wadi 16 laha ri kumeke 37% wa tivhoti, loko ri tirhile swinene eka wadi 19 hi 79.2% Eka wadi 13 ANC yi kumile 45.8% loko eka wadi 14 yi kumile 50.1%

Mbuyelo lowu wu kombisa leswaku hambileswi ANC yi kombiseke ku hlula eka tiwadi, a yi langutanile na mphikizano lowukulu swinene eka nhlawulo hi ku angarhela, ngopfungopfu ku suka eka Afrika Mayibuye Movement, leyi koteke ku kuma nseketelo wa switulu swo hlaya eka huvo ya masipala.

Matirhelo ya Nkobani eka nhlawulo ya vonakarile loko ku langutisiwa leswaku Afrika Mayibuye Movement i vandla leri ra ha ku tumbuluxiwaka leri ngheneleke nhlawulo na mihlangano leyi ku nga khale yi nghenela mihlawulo ya masipala.

Switulu swa vona swa 12 swi va endla leswaku ku va vandla ro kaneta ro tiya ku ntlhontlha vandla leri fumaka ra ANC. Mbuyelo wu vula leswaku ANC yi ta ya emahlweni yi fuma eka masipala ehandle ka ku tshembhela eka mavandla ya tipolitiki ku teka swiboho, hambileswi ku fika ka Afrika Mayibuye Movement tanihi vandla ra vumbirhi ro tiya ku tisaka ku cinca eka tipolitiki ta le Giyani.