TA GWABANA HI MHAKA YA MINDZILIKANI

Themba Chauke

Vaaki va le mugangeni wa ka Xitlakati, lava welaka ehansi ka vukosi bya Hosi Dzumeri, a va khomile nhlengeletano wa nkoka ku ri ndlela yo njhekanjhekisana hi mhaka ya ku banana hi rhanga ro hisa hikokwalaho ka mindzilikani leyi khumbhaka muganga wa ka vona na miganga akelana.

Nhlengeletano leyi a yi ngheneriwile hi vanhu lavakulu, vayimeri va vantshwa, na van’wana vaaki lava va nga na swivilelo hi mhaka leyi na swona nhlengeletano leyi yi ve kona hikokwalaho ka ku tshwukiselana mahlo loku ku ya ka emahlweni eka mhaka leyi vaaki va yi hlamuselaka tanihi xiendlahivomu xa matshalatshala yo tekela hansi mindzilikani ya vukosi hi makhema.

Hi nkarhi wa nhlengeletano, ku paluxiwile leswaku vaaki va tsarile papilla ximfumo va tivisa Hosi Dzumeri hi mhaka ya nkoka leyi katsaka wanuna un’wana emugangeni loyi ku vuriwaka leswaku u tirhisana na ndhuna endhawini liya ku endla swikoxo ku nga ri ka Xitlakati ntsena, kambe na le tindhawini to hlaya ta le migangeni leyi akelaneke leyi yi welaka ehansi ka vukosi bya Hosi Dzumeri.

Ku vuriwa leswaku wanuna loyi ku vulavuriwaka hi yena u kuma nseketelo kusuka eka Hosi Ngove, loyi ku hlamuseriwaka leswaku a nga vonani hi tihlo rin’we na Hosi Dzumeri, naswona ku vuriwa leswaku wanuna loyi u kumile xitifikheti xa vukosi hi lembe ra 2018, endzhaku ko endla xikoxo xa xiphemu xa misava a humelela emugangeni lowu, laha ku vuriweke leswaku ndhawu ya kona hi le khale ka kaya ra vakokwa vakwe.
“Endzhaku ka loko xikoxo xa yena xi humelerile, ku vuriwa leswaku u nyikiwile xitifikheti xa vukosi hi ndlela leyi ehleketelerisaka, naswona a swi tiveki leswaku xi huma kwihi hikuva a nga na muganga o va muaki ntsena loyi a endleke xikoxo xa misava a humelela.” Ku vula un’wana wa vaaki hi nkarhi wa nhlengeletano.

Vaaki va kombisile ku kwata na ku vilela eka leswi va tshembhaka leswaku i matshalatshala lawa ya kunguhatiweke yo lava ku tsema mindzilikani ku tivuyerisa. Vo tala va chava leswaku loko leswi swo ka swi nga lulamisiwi, maendlelo lawa ya ta tisa nyimpi exikarhi ka vaaki na ku kala ka ntshamiseko eka vukosi lebyi ku nga khale byi ri kona bya Hosi Dzumeri.

Vaaki vo hlaya eka nhlengeletano a va hehla Petrus Mkhari, khale ka mukhaselara wa wadi eGiyani, loyi ku vuriwaka leswaku hi yena a kucetelaka ndhuna ku endla xikoxo xa muganga tanihi wa yena. Ku vuriwa leswaku ndhuna yi hambukisiwa hi Mkhari, loyi a tshamaka emugangeni lowuya.

Ku tlhela ku vuriwa leswaku ndhuna yi tlhele yi endla xikoxo eka rin’wana ra mapurasi lamakulu ra malamula leri fambisiwaka hi bindzu ra nhlengelo, leri tivekaka hi Xitlakati Farm, leri ku vikiwaka leswaku ri thorile vanhu vo hlaya lava ku nga vaaki va ndhawu liya. Hi ku angula eka mhaka leyi, vaaki va tekile xiboho xa leswaku Mkhari na Ndhuna va hlongoriwa emugangeni. Va tlhele va pfumelelana leswaku un’wana na un’wana loyi a tirhaka eka purasi leri loko a voniwa a kanetana na Hosi Dzumeri, u fanele ku siviwa.

Loko Hosi Dzumeri a vulavula na ntshungo, u tekile ndlela yin’wana. Ehandle ko seketela ka ku hlongoriwa ka vanhu lava ku vulavuriwaka hi vona, ngopfu-ngopfu hikuva a va nga ri kona, u bumabumerile leswaku vanhu lava va hehliwaka va rhambiwa ku ta hlangana na vaaki va ta hlamusela swiendlo swa vona ku nga se tekiwa xiboho xo hetelela ehenhla ka vona.

“A ha ha lavi ku twa mavarivari nakambe. Hi fanele ku twanana hi siku leri un’wana na un’wana a nga ta va kona leswaku hi ta tshama ehansi hinkhwerhu, hi bula hi mhaka leyi hi ku kongoma, hi tlhela hi teka xiboho lexi xi nga ta hi yisa emahlweni.” Ku vula Hosi Dzumeri. Kasi hi nkarhi wa nkandziyiso, Ndhuna na Mkhari a va kumekanga ku angula eka swihehlo leswi.