Vukorhokeri i Matutu Vana va NtavasI

Hi Orlando Chauke

Masipala wa Giyani wu vuriwa kuva wu ri eka pfhumba ro tlakusa vumaki etindhawini ta wona, ku katsa na ku endliwa ka phevhimente elokixini ra Giyani a ti-E. Mukaselara Thamsanqa Mabunda u paluxile hi ta nhluvukiso lowu hi nkarhi lowu a nyika matirhelo ya tiphurojeke to hambana-hambana ta masipala.

Pfhumba rin’wana ra nkoka leri mukhaselara Mabunda a hlamuseleke leswaku masipala wu lava ku ri endla hi ku tirhisa mali ya wona i ku hoxiwa ka phevhimente elokixini ra le ti-E leyi yi nga ta famba kwalomu ka 13 wa tikhilomitara. Leswi swi ta endzhaku ka swipimelo swa Mali ya Mpfuno ya Vumaki bya Timasipala (MIG) leyi yi nga pfumeleriwiki ku tirhisiwa endzeni ka malokixi.

Ku kota ku fambisa kahle migingiriko ya phurojeke leyi, masipala wu tekile goza ro endla phurojeke leyi hi swiphemu, hi ku ava tikhilomitara ta 13 hi swiphemu swi nharhu, ku tiyisisa leswaku patu hinkwaro ra phevhiwa eti-E.

Ehandle ka phurojeke leyi ya le ti-E, masipala wu le ku endleni ka migingiriko etindhawini tin’wana. Mukhaselara Mabunda u tivisile na hi rin’wana pfhumba laha ku nga thoriwa muinjhiniyara loyi a nyikiweke ntirho wo tsala pulani ya patu ra 3.8 wa tikhilomitara eka Khakhala.

Ku ya emhalweni, vaaki va le Babangu va nga ha langutela ku antswisiwa ka le henhla tanihileswi masipala wu kunguhateke ku tlakusa patu ra maribye ku endla phevhimente ya kwalomu ka 5.1 wa tikhilomitara. Ku tsariwa ka pulani ya patu leri hi muinjhiniyara eka phurojeke leyi se swi fikile emakumu leswaku patu ri ta sungula ku endliwa.

Mukhaselara Mabunda u tlherile a kombisa leswaku ku tinyiketela ka masipala ku antswisa vumaki lebyi byi nga kona a swi heleli eka mapatu ntsena. U tlherile a kombisa hi makungu ya masipala yo antswisa holo ya vaaki ya Giyani.

“Hi ku tekela enhlokweni nkoka wa miako leyi eka vaaki, masipala wu tekile xiboho xo antswisa miako leyi hi ku angarhela, laha hi nga ta sungula hi holo ya vaaki. Mukotiraka se u thoriwile leswaku a ta tsala tipulani leti ti lavekaka na ku nyika switsundzuxo swa vativi eka maendlelo lawa ya nga ta pfuna swinene ku antswisa holo leyi,” wa hlamusela.

Swikombiso swa muxaka lowu swi kombisa ku tiyimisela ka masipala wa Giyani ku antswisa magondzo na ku hlayisa tindhawu ta nkoka ta vaaki. Ku endliwa ka phevhimente eti-E, ku katsa na ku antswisiwa ka mapatu emigangeni ya ka Khakhala na le Babangu, swi tshembhisa leswaku vaaki va ta kota ku fikilela tindhawu ta ka vona hi ku olova.

Kasi masipala wu le ku endleni nakambe migingiriko yo antswisa kwalomu ka 9.6 wa tikhilomitara ta mapatu emalokixini ya Giyani a ti-E, D-1 na D-2. Leyi phurojeke yi languteriwa ku fika emakumu eka lembeximali leri. Leswi a swi heleli kwalaho, Mukhaselara Mabunda u tlherile a kombisa leswaku masipala wu le ku tirheni hi matimba na mfumo wa xifundzhankulu ku lulamisa swipimelo leswi swi sivelaka masipala ku endla phevhimente ya patu leri hlanganisaka ti-F na le Risinga View na muganga wa ka Makosha.

“Loko hi langutisa eka Makosha, ku na xiphemu xa patu leri ri welaka ehansi ka masipala wa xifundzhantsongo. Leswi swi vula leswaku ri fanele ku susiwa eka xifundzhantsongo hi va ajesi ya Magondzo eLimpopo kumbe Ndzawulo ya Mitirho ya Vaaki leswaku ri wela ehansi ka vulawuri bya hina, Leswi swi ta endla elswaku hi ya emahlweni hi ri hoxa phevhimente,” wa hlamusela.

Mabunda u kombisile leswaku masipala wu le makungwini yo hetisisa phurojeke hi ku copeta ka tihlo tanihileswi wu kumeke mpfumelelo kusuka eka CoGHSTA na Ndzawulo ya Mitirho ya Vaaki. “Kasi emugangeni wa le Risinga View, nakona ku na swipimelo leswi hi nga le ku swi lulamiseni. Hi khomile na nhlengeletano leyi yi nga ta susa swirhalanganyi leswi leswaku vaaki va ta vuyeriwa eka vukorhokeri bya ku antswisiwa ka mapatu na byin’wana.” Wa gimeta