Ntsombano wa Rixaka ni Vurhangeri

Hi Themba Chauke

Foramu ya Vatsonga Machangana, lowu ku nhlangano wo vumba nyandza yin’we eka Rixaka ra Vatsonga Machangana, a yi khomile ntsombano na Tihosi ta Vatsonga Machangana, eka ntirho lowu a wu khomeriwile eHodela ya Xilumani eGiyani hi suku ra ti 16 Mudyaxihi 2025.

Muvulavuleri wa Foramu ya Vatsonga Machangana, July Sithole, u vurile leswaku Foramu leyi yi tsarisiwile ximfumo tin’hweti timbirhi leti hundzeke tanihi nhlangano lowu nga ri ki wa mfumu, lowu ku nga nhlangano lowu nga endliki vubindzurisi. U kombisile leswaku Foramu leyi yi lava ku hlanganisa Vatsonga Machangana etindhawini hinkwato, ehandle ko hambana hi mavonelo ya tipolitiki, vukhongeri, Ripfumelo, kumbe swin’wana, kambe va kondletela vun’we bya Vatsonga Machangana.

U vurile leswaku Foramu leyi, yi dyondzile eka yin’wana ya mihlangano ya vanhu lava va nga le ka nhlayo yintsongo etikweni, lava va vonaka va siyiwa ehandle eka mihluvukiso ya tiko hi ku tekeriwa ehansi ku fana na AfriForum, forum ya Khoi-San, eka yin’wana.

“Ntsombano lowu, a wu rhambile Tihosinkulu na Tihosana xikan’we ni Tindhuna ta vona leswaku wu ta kota ku kombela mpfumelelo wo tirha emisaveni ya vona.” ku vula muvulavuleri wa Foramu, Sithole, laha a vuleke leswaku Tihosi a ti tile hi xitalo a tlhela a kombisa leswaku Tihosinkulu a ti fika Khume leti a ti ri kona eka nhlengeletano leyi.

“Lava va Tihosana a va tele swinene, tanihileswi a va tile ni swirho swa tihuvo ta vona.  Leswi hi swona swi nga endla leswaku hambileswi holo a yi ri yikulu yi kihlanya,” u ya emahlweni. Tin’wana ta Tihosi leti a ti ri kona ti katsa; Hosi Makuleke, Hosi Mhinga, Hosi Shikundu, Hosi Mukhomi, Hosi Mulamula, Hosi Msengi, Hosi Mangolwane, Hosi Homu, Hosi Njhakanjhaka, Hosi Xigamani, Hosi Makhubele, Hosi Nkavele, xikan’we na Tihosana to tiyimela, na leti ti nga le hansi ka Tihosi tin’wana ku katsa na Tihosi leti ti endleke swikoxo swa Vuhosi.

U kombisile leswaku va kumile na swikombelo swo Khomeriwa eka lava va tsandzekeke ku fika hikokwalaho ka migingiriko yin’wana kusuka eka Tihosi to fana na Hosi N’wamitwa, Hosi Siyandhani, Hosi Maswanganyi, Hosi Khakhala, Hosi Gon’on’on’o, Hosi Ximange, Hosi Xihimu. Laha Tihosi ta Nkombo a ti ri eka ri eka nhlengeletano na COGHSTA, eKremetart kwala Giyani, ku landzelerisa swikoxo swa vona, kambe van’wana a va rhumerile vayimeri va vona eka ntsombano lowu.

“A ku ri na tihlengeletano tinharhu ta nkoka hi siku leri ra ti 16 Mudyaxihi 2025, etindhawini ta Giyani, kambe nhlengeletano ya hina a yi ri na vanhu vo hlaya swinene,” Sithole u ya emahlweni laha a kombisa hi tihlengeletano tin’wana ku fana na ntirho wo simeka ku akiwa ka rivala ra swihahampfhuka eka Siyandhani na nhlengeletano ya Tihosi na va COGHSTA.

Loko a vutisiwa leswaku Vukorhokeri lebyi Foramu leyi yi nga tiyimisela ku byi lwela hi byiyi? u angurile aku: “Mihluvuko leyi hi lavaka ku yi fikelela yi katsa leswaku ndhawu ya Giyani yi Kuma Yunivhesithi, Rivala ra Swihahampfhuka eka Siyandhani ri pfuxetiwa, Heke ya Shangoni yo nghena entangeni wa swihari wa Kruger hi le Giyani yi pfuriwa, ku antswisiwa ka xibedlhele xa Khensani leswaku xi va na vutshunguri byo hlawuleka, Ku antswisiwa ka miako ya ya khale ka mfumo wa Gaza-Nkulu, ku nghenisiwa ka xikontiri eka magondzo hinkwawo ya xifundzhantsongo etindhawini ta ka hina, na yin’wana migingiriko leyi yi siyaka vanhu va rixaka ra ka  hina ehandle”

“Loko ku thoriwa vanhu, vanhu va ka hina va fanele ku nghenelerisiwa; hambi ku ri swifambo swa mani na mani, loko vanhu va le tindhawini tin’wana va kota ku tleketla vanhu etindhawini ta ka hina, na vanhu va le tindhawini ta ka hina va fanele ku kota ku ya tleketla na le tindhawini leti vanhu lava va tleketlaka etindhawini ta ka hina va humaka kona.”

Sithole u vurile leswaku ntsombano wu fambile kahle naswona Tihosi ti amukela xivono xa Foramu xikan’we na ku tiyimisela ku tirha na vona.

Loko ku ri timhaka ta ku ntlhotlhiwa ka ku pfuxetiwa ka Rivala ra Swihahampfhuka ra ka Siyandhani, hi va GAAL, u vurile leswaku Foramu yi tiyimiserile ku vona leswaku migingiriko yo pfuxeta rivala ra swihahampfhuka yi ya emahlweni ehandle ka swirhalanganyi, naswona loko swi lava mpfuneto wa vuyimeri bya xinawu, va tiyimiserile ku seketela va ka Siyandhani.

Nxaxameto wa Vurhangeri bya Foramu ya Vatsonga Machangana yi katsa:   Puresidende – Ntsako Shivambu Ka Nkomati; Xandla xa Puresidende – Ntsako Mathebula; Mutshamaxitulu – Danisa Wa Ka Khosa; Xandla xa Mutshamaxitulu – Sol Mashimbye; Matsalana – Msapa Baloyi; Xandla xa Matsalana – Phakula Nkuna; Mutamelankwama – Goodman Phikela; Mufambisi wa swa timali – Jeffrey Miyangeni; Nhloko yo Hlengeleta Mali – Rhulani Mhlanga; Vuhlanganisi – Amos Nkanyani; vuhangalasi bya mahungu ya Social media – Xikoka Mathebula.

Varhangeri va tikomiti ku ya hi nxaxameto: Timhaka ta Tihosi – Patrick Chabalala, Forget Mlambo na Fakaza Khosa; Vusirheleri na Xinawu – Peluka Mthombeni; Nhloko ya Vusirheleri – Lucky Chabane; Mukondleteri – Niketani Rikhotso; Murhurheli – Mike Baloyi; Muvulavuleri – July Sithole; Vulavisisi – Ximambani Maluleke; Timhaka ta Swichudeni –  Thandiwe Baloyi.

Vurhangeri lebyi byi katsa vanhu vo huma etindhawini to hambana-hambana ku katsa na Giyani, Malamulele, Ritavi, Bushbuckridge, Hlanganani na tin’wana.