Ndlela yo Endla Mali.
Hi Mkateko Ndlovu
Tanihileswi tiko ra Afrika-Dzonga ri hlanganaka na mitlhotlho ya ku pfumaleka ka mitirho, laha ku vuriwaka leswaku kwalomu ka 32% wa vaaki va Afrika-Dzonga va pfumala mitirho, naswona mfumo wu pfuna kwalomu ka 19 wa timiliyoni ta vanhu hi timali ta mudende, tikona tindlela tin’wana to nghenisela vaaki mali ehandle ka ku thoriwa ximfumo.
Vaakatiko votala emigangeni yo hambana-hambana va hlayisa mindyangu ya vona hi ku rhwalela swikotela va swi khandla kutani va swi yisa eka ndhawu yo hlayisela switirhisiwa swa khale laha swi nga ta pfuxetiwa swi tirha nakambe. Vaaki va kombisa leswaku hambileswi mali ya kona yi nga talangiki kambe ya swi kota ku endla leswaku loko dyambu ri pela va tikuma va xavile xinkwa xikwan’we ni ku longisa vana timbuva loko va ya eswikolweni.
Hambiswiritano, loko va ri ku endleni ka migingiriko yo rhwalela swikotela, ku va ku ri ndlela yin’wana yo basisa no hlayisa mbango. Ku hlayisiwa ka mbango swi na nkoka swinene hikuva swi hunguta ku cukumeta thyaka hi ndlela ya vusopfa. Ku ya hi vulavisisi byi kombisa leswaku swikotela swa aluminiyamu swi nga vuyiseriwa hi ku hetiseka naswona swi nga vuyiseriwa hi nkarhi lowu nga pimiwangiki ehandle ko lahlekeriwa hi ntikelo. Ku lulamisiwa ka swilo swintshwa swi tlhela swi pfuneta ku sivela ku thyakisiwa ka moya na mati.
ku vuyiseriwa ka swikotela swa aluminiyamu swi hunguta swinene ku humesiwa ka moya lowu onhaka xibakabaka lowu wu nga thyakisaka mbango no tisa maxelo yo ka ya nga ri kahle. Ku hlayisa mbango swi endla leswaku vutomi bya vanhu ni swihari swi hlayiseka. Hambiswiritano, emigangeni yo hambana-hambana timasipala totala na tona ta sekeletela mapfumba ya ku vuyisiwa ka switirhisiwa swa khale leswaku swi ta endliwa hi vuntshwa swi ta tlhela swi tirha nakambe.
Eka tin’hweti timbirhi leti hundzeke, Masipala wa Collins Chabane na Xifundzhantsongo xa Vhembe va simekile mapfhumba ximfumo yo vuyisela switirhisiwa swa khale, laha va nga kombisa leswaku munhu un’wana na un’wana loyi a tinghenelerisaka eka pfumba leri u ta tikumela ntsengo wa macheleni, ku ri ndlela yo hlohlotela vaaki ku vuyelerisa switirhisiwa swa khale leswaku swi ta tirhisiwa nakambe.
