Ndhasundhasu ya Mabazi na Mathekisi

Themba Chauke

Nyimpi ya mathekisi na mabazi ma Great North Transport eGiyani yi tikomba yi ri kule na ku hela, ehandle ka matshalatshala yo hlaya yo lamula nyimpi leyi. Nkwetlembetano lowu wu khumbhaka miganga ya le Dingamazi, Shimange na Silawa yi endlile leswaku vaaki va kombisa ku vilela xikan’we na ku kavanyeta swifambo swa mani na mani. Etindhawini letiya.

Ku tshwukiselana mahlo swi sungurile loko ku vuya migingiriko ya mabazi ya GNT nakambe endzhaku ka ku nyamalala malembe ya ntlhanu. Vukorhokeri bya mabazi byi yimisiwile bya xitshuketana hi malembe ya va 2020 na 2021 endzhaku ka nghozi ya bazi leri a ri famba eka ndlela ya miganga leyi. Bazi leri a ri lunghisiwanga kumbe ku yisiwa rin’wana a swi endliwanga, leswi swi endleke leswaku mathekisi ya teka vulawuri hinkwabyo byo tleketla vakhandziyi endhawini liya.

Sweswi bazi ri ri vuyerile eka migingiriko ya rona, van’wamathekisi hi ku yimeriwa hi nhlangano wa mathekisi wa Khomanani, va ala leswaku bazi leri ri tirha. Va vula leswaku bazi leri ri xungeta ku tihanyisa ka vona, naswona a va nge swikoti ku lahlekeriwa hi miholo, tanihileswi votala va vona va nga le ku hakeleni ka swikweleti swa mathekisi ya vona, va tlhela va vula leswaku bazi ri pfumala na phomende yo tirha endhawini liya.

Hi ku angula eka mhaka leyi, vaaki va le migangeni liya va kombisile ku vilela, va pfala na gondzo va vula leswaku kuhava lexi xi nga ta famba, bazi kumbe mathekisi, ku kondza ku pfumeleriwa GNT leswaku yi tirha, tanihileswi yi tekiwaka yi fikeleleka eka tihakelo, na ku famba hi nkarhi.

Ku tshwukiselana mahlo loku ku veke kona swi endlile leswaku maphorisa ya Giyani, hi ku rhangeriwa hi khomandara wa xitichi Brigadier Solomon Serakwana, a endla nhlengeletano exikarhi ka swiyenge leswi swi khumbhekaka xikan’we na vaaki va le Dingamazi.

Kasi ndhasundhasu yi sungurile loko un’wana wa van’wamathekisi, Howard Mashaba a fika na varindzi vakwe va khomile na swibamu swa ti-AK-47, emahlweni ka maphorisa na vateki va mahungu lava a va ri ku langutiseni ka nhlengeletano.

Mashaba u rhangile hi ku ala ku hlangana na muganga hinkwawo, a lava ntsena ku vulavula na ntlawa wuntsongo wa vayimeri va vaaki. Kwalaho ku vile na nhlengeletano ya le tlhelo ya vanhu va ntsongo kulenyana na ntshungu.

Nhlengletano leyi a yi katsa Brigadier Serakwana, Mufambisi wa GNT Ntsewa Mokobane, vayimeri kusuka eka Ndzawulo ya Vutleketli, xikan’we na vurhumiwa bya vaaki naswona wu hetile tiawara timbirhi. Vayimeri va van’wamathekisi va yimile hi xiboho xa vona xo alela bazi ra GNT ku tirha va vula leswaku ri pfumala phomende yo tirha.

Kasi ku vuye ku pfumelelaniwa leswaku bazi na nhlangano wa mathekisi va ta humesa vumbhoni bya tiphomende eka Ndzawulo ya Vutleketli emahlweni ka Brigadier Serakwana loyi a nga ta tirha tanihi mulamuri.

 “Hi ta kombisa vumbhoni bya phomende leswaku bazi ri ta sungula ku endla migingiriko ya vutleketli,” ku vula mufambisinkulu wa GNT Mokobane, endzhaku ka nhlengeletano. Kambe vaaki a va ri na ku kanakana ka leswaku mathekisi ya na tona tiphomende. “I mathekisi ya vona ya pfumalaka tiphomende, vo tumbela hi rintiho,” ku vula un’wana wa vaaki.

Hi siku leri ri landzelaka, ku eheleketelela ka vaaki swi vuye swi tiyisisiwa loko van’wamathekisi va pfala ndlela yo nghena ku sivela bazi leswaku ri tirha. “Va fikile va hlomile hi swibalesa swikulu va sindzisa vakhandziyi ku ka va nga khandziyi bazi, leswi swi siyeke vanhu votala va haganekile edorobeni,” ku vula muyimeri wa vaaki Eunice Maluleke.

Maluleke u yile emahlweni a vula leswaku vaaki va angurile hi ku pfala gondzo ra R81, va koxa leswaku Ndzawulo ya Vutleketli yi tiyisisa vuxokoxoko bya tiphomende ta mathekisi na bazi emahlweni ka vaaki.

Hambileswi xikombelo lexi xi amukeriweke, na vatirhi va ndzawulo va fikile hi siku leri ri landzelaka ku tiyisisa vuxokoxoko bya tiphomende ta bazi na mathekisi tanihilaha va tshembhiseke ha kona, ku vikiwa leswaku van’wamathekisi a va fikanga eka nhlengeletano ya kona. “Vaaki va tekile xiboho xo pfala magondzo ya le ndzeni ku sivela mathekisi leswaku ma tirha ku kondza mhaka leyi yi lulamisiwa,” u ya emahlweni, laha a vuleke leswaku ku kunguhatiwile yin’wana nhlengeletano ku lamula nyimpi leyi.

Hambiswiritano, eka vaaki vo fana na Gail Machete wa le mugangeni wa le Dingamazi, ku tshwukiselana mahlo loku ku nga kona ka va tikisela loko swi ta eka timhaka ta macheleni. “Mathekisi ya koxa R24 ku ya edorobeni, loko bazi ri koxa ntsena R13,” wa hlamusela

“Nkarhi wun’wana loko u ehleketa ku ya edorobeni ku ya xava xisibi, u ehleketa kambirhi hikuva tihakelo ta mathekisi a ti twali, ngopfu-ngopfu loko hi ri na mavhengele ya Maindiya na Masomaliya kusuhi na hina lava xavisaka swilo leswi swi fanaka, naswona hi mikarhi yin’wana na hi xikweleti,” u ya emahlweni laha a nga tlhela a hlamusela leswaku leswi hi swona swi endlaka leswaku vaaki vo hlaya va tshembhela swinene eka mavhengele ya le migangeni.

Ku kondza mhaka leyi yi lulamisiwa, vaaki va le migangeni liya va le ku tikeriweni hikokwalaho ka mhaka leyi, va lava leyi va lavaka ku yi fikelela, ku tlhela ku va na leyi va nga yi fikeleliki kambe yi nga papalatekiki.