TIHOSI TI LAVA KU CINCA MAVITO YA LE KRUGER
Hi Themba Chauke
Tihosi ti ya emahlweni na swokoxo swa leswaku ku cinciwa mavito ya tindhawu to hlaya entangeni wa swihari wa Kruger. Leswi swi vonakarile hi nkarhi wa nhlengeletano lowu a wu khomeriwile enkambeni ya Vuwiselo ya Mopani kona kwale ntangeni wa swihari wa Kruger. Tihosi ti vula leswaku mavito lama nga kona sweswi a ma fambelani na matimu xikan’we na vaaki lava a va tshama etindhawini letiya.
Loko a vulavula eka nhlengeletano lowu a wu endleriwile ku ta na miehleketo loko ka ha languteriwile ku ya tlangela malembe ya 100 hi SANParks, hi siku ra 30 Mudyaxihi 2026, Hosi Mhinga u kombisile ku vilela hikwalaho ko hlwela ku ku cinciwa ka vito ra gede ya Punda Maria, laha a vuleke leswaku i khale mhaka leyi ku vulavuriwile hi yona kambe a yi boxi ndzima.
“Swi na malembe mantlhanu hi endla swikombelo swo cinca mavito eka tindhawu to hlaya. Xikombiso, Punda Maria, a ndzi swi tivi leswaku vito leri ri tile njhani. Ndzi kambile eka matsalwa ya khale, na swona a ku ri hava na munhu na un’we loyi a tshama endhawini leyi loyi a tiveka hi vito ra Punda Maria. Hikokwalaho gede leyi yi fanele ku cinciwa yi vitaniwa Gede ya ka Mhinga, hikuva i misava ya hina,” ku vula yena. U sorile swinene maendlelo yo nonoka eka mhaka leyi laha a vuleke leswaku matshalatshala yo landzelerisa a ya tswalanga mihandzu. “Mikarhi hinkwayo loko hi landzelerisa, hi byeriwa leswaku hi le ku tihlanganiseni na swiyenge leswi faneleke, kambe swi teka nkarhi wo leha. Ku fanele ku endliwa swin’wana hi mhaka leyi,” wa engetela.
Hosi mhinga u tlhela a vilerisiwa hi ntiyiso wa matimu eka tindhawu leti vitaniwaka Thulamela Ruins, laha a vuleke leswaku vito hi roxe ri hoxekile. “Ku hava ndhawu endhawini liya leyi a yi vitaniwa Thulamela, rito hi roxe a ri tsariwanga xiswona. Maendlelo lama ma fanele ku yima ma lulamisiwa hi rito leri lulameke,” ku vula yena, laha a nga tshikelela a vula leswaku ku tihlanganisa na vaaki swi na nkoka ku papalata swihoxo swa muxaka lowu enkarhini lowu taka.
U nyikile xikombiso hi buku ya Neem Uit Die Verlede tanihi xikombiso xa nkoka xa matimu, laha a kombiseke leswaku yi kombisa timepe leti kombisaka miganga ya vantima lava kaleke va tshama endhawini liya. U vurile leswaku leswi swi nga pfuna ku tiyisisa ntiyiso wa tindhawu leti sweswi ti vekiweke tanihi tindhawu ta ndzhaka.
Hi ku seketela xikombelo, Hosi Selwane u vule leswaku mavito ya tindhawu to hlaya ngopfungopfu etindhawini ta le Phalaborwa, a ti kombisi vaaki lava kaleke va tshama etindhawini letiya. “Loko ho langutisisa kahle, mi nga swi vona leswaku ku na swihoxo swo hlaya leswi endliweke enkarhini lowu hundzeke leswi faneleke ku lunghisiwa. Mavito mo hlaya a ma yimeli vaaki lava kaleke va tshama etindhawini letiya,” ku vula yena.
U sola swinene maendlelo ya kahle yo thya mavito lama a ma tshembhela eka matsalwa lama nga hetisekangiki, lawa hi mikarhi yo hlaya a ma siya ehandle vaaki lava tekeriweke misava, ehandle ka ku landzelerisa hi vuenti. “Loko u vutisa leswaku hikwalaho ka yini ndhawu yaleyo yi nyikiwile vito ro karhi, u byeriwa leswaku a va swi kuma eka varindzi va le ntangeni lava nyikeke matimu, ehandle ko tihlanganisa na vaaki lava tekeriweke misava ya vona,” u ya emahlweni. U tlherile a kombisa hi ndhawu ya Ndzhaka ya le Masorini kusuhi na le kambeni ya Letaba, laha a vuleke leswaku vito leri a ri fambelani na vanhu lava a va tshama endhawini liya.
Loko a angula eka swivilelo, muvulavuleri wa ntanga wa swihari wa Kruger Ray Thakhuli u amukerile leswaku man’wana ma nga va ma hoxekile kambe swi teka nkarhi ku swi lulamisa, na swona va fanele ku hlengeleta vuxokoxoko hi ku tihlanganisa na tihosi na vinyi va misava xikan’we na ku tiyisisa hi ku hetiseka.
Thakuli u tlhele a kombisa leswaku va tekela enhlokweni matimu ya tiko, ngopfungopfu ku susiwa ka vaaki emisaveni ya vona. “A hi yi ku ya tlangela, kambe ku ya tsundzuka, hikuva hi amukela swilo swo vava leswi humeleleke khale. Malembe ma 100 i rendzo leri faneleke ku tsundzukiwa, kambe a swi nge hambanisiwi na matimu eka leswi humeleleke,” wa gimeta hi ku amukela mitlhontlho leyi ntanga wu hlanganaka na yona loko swi ta eka timhaka ta ku cinciwa ka mavito.