VAVASATI VA XIXIMIWA EKA VURIMI
Hi Themba Chauke
Meyara wa masipala wa Giyani Thandi Zitha u komberile vavasati va le Giyani ku hlohletela vana va vona na vatukulu ku teka vurimi tanihi ndlela yo tumbuluxa mitirho, ku nghenisa mali xikan’we na ku lwisana na vusiwana etindhawini ta vaaki.
Meyara a vulavula hi nkarhi wa ntirho wa masagwati ya masipala ya Murimi wa Xisati wa lembe lowu a wu khomeriwile erivaleni ra ntlangu wa golufu ra Giyani hi Ravuntlhanu. Ntirho lowu a wu khomiwile tanihi xiphemu xo tlangela n’hweti ya vavasati ya Mhawuri. Ntirho lowu a wu kongomisiwa eka ku tlakusa varimi va xisati lava hoxaka xandla eka vuhumelerisi bya swakudya na nhluvukiso wa ikhonomi eGiyani.
Zitha u kombisile hi swilaveko swa matsavu yo fana na matamatisi, tinyala, tikhavichi na tikherotso, laha a vuleke leswaku swihumelerisiwa leswi swi dyiwa siku na siku, leswi tisaka mikateko eka vantshwa ku tumbuluxa mabindzu lama hlayisekeke. Loko vukalo bya mitirho ka ha ri ntlhontlho eGiyani, meyara u vule leswaku vurimi ku nga va ndlela yin’wana yo endla mitirho eka vantshwa lava tikeriwaka hi ku kuma mitirho.
U yile emahlweni a vula leswaku vurimi a byi fanelanga ku helela ntsena eka matsavu, kambe byi fanele ku tlhela byi katsa na ku fuwa tihuku ta xintu, leswi nga pfunaka mindyangu hi swakudya loko hi hala tlhelo ku nghena mali.
Kasi eka ntirho lowu, Maria Rungulani Baloyi ku suka emugangeni wa ka Mavalani eka Wadi 12, u humelerile tanihi muhluri. Baloyi a ri eka mphikizano wa varimi vo bindzurisa, laha a bukuteke R100,000 a tlhela a tlhandlekela hi R75,000 wa ku va muhluri va vahluri hinkwavo, leswi endleke leswaku a famba na ntsengo wa R175,000 eka ntsengo hinkwawo lowu a wu bukuteke.
Zitha u tlhele a kombela vavasati ku tirhisana ehandle ko vondzokelana, hi ku avelana vuswikoti na vutivi ku pfuna vavasati vo hlaya leswaku va humelela eka timhaka ta vurimi ku tiyisisa vuhlayiseki bya swakudya eka vaaki.
U nyikile xikombiso hi murimi wa tinguluve emugangeni wa le Mbaula, laha a hlohleteleke vavasati ku endzela purasi ra wansati loyi kuya dyondza swo tala eka yena. U kombisile leswaku vavasati va nga fikelela swo hlaya loko vo dyondza eka van’wana leswi nga endlaka leswaku va kota ku fikelela na timakete ku rhumela swihumelerisiwa swa vona.
Loko a gimeta u hlohleterile varimi va le makaya lava kumeke masagwati kuya emahlweni va hluvukisa migingiriko ya vona, laha a vuleke leswaku varimi lava humeleleke va sungurile ehansi, va nga si ndlandlamuka kuya va varimi vo bindzurisa.