NKAYIVELO WA MATI WU TLAKUKA EMINGANGENI

Hi Mapula Glashy Makoto

Hi ku ya hi xiviko xa vulavisisi bya le mindyangwini eAfrika-Dzonga hi 2025, kwalomu ka 63% wa mindyangu eLimpopo yi na mfikelelo wa mati kusuka eka tiphayiphi, ku nga mpimo wa le hansi swinene eAfrika-Dzonga.

Ndzavisiso lowu humesiweke hi Mudyaxihi 2026, wu kombisa leswaku mfikelelo wu wile kusuka eka nhlohlorhi ya kwalomu ka 84% hi 2010 ku ya eka 63.2% hi 2025. Ku tlula n’we xa nharhu wa mindyangu ya Limpopo ya ha ri hava mati yo huma etiphayiphini. Hambi ku ri laha tipompi ti nga kona, mphakelo a wu fikeleli vanhu hinkwavo.

Kwalomu ka 25.9% wa mindyangu exifundzenikulu yi vika hi swiphiqo swa ku kavanyeteka ka mati vhiki na vhiki, ku nga mpimo wa vumbirhi wa le henhla etikweni.

Loko ku tsemiwa ka mphakelo wa mati ku humelela, hakanyingi ku teka masiku yo tala; 52% wa mindyangu leyi khumbekeke yi vule leswaku ku kavanyeteka loku ku teka masiku mambirhi, laha kun’wana swi nga fikisaka ku tlula masiku ya khume- ntlhanu. Khomixini ya Tifanelo ta Ximunhu ya Afrika-Dzonga yi kumile leswaku vaphakeri vo tala va mati eLimpopo va tsandzeka ku fikelela swiboho swa vona swa nawu.

Vaaki vo hambana-hambana kusuka eswifundzenitsongo swa Vhembe, Mopani, Capricorn, Waterberg na Sekhukhune va tshama va ri karhi va vilela hi ku kayivela ka mati emingangeni leyi va tshamaka eka yona.

Van’wana va vula leswaku mhaka ya xiviri a hi ku fikelela mati ntsena, kambe i ku tshembhana. Xirho xin’wana xa vaaki xi te: “Hi heta masiku hi nga ri na mati.” “A wu nge swi koti ku hlela vutomi bya wena loko mpompi yi omile.”