VATSHAMI VA VILERISIWA HI MAPASI YA VANA

Hi Themba Chauke

Vatshami va le mugangeni wa ka Homu 14C ehandlenyana ka doroba ra Giyani va vula leswaku mpfumaleko wa mapasi na switifikheti swo velekiwa swi siya vana va vona va nga koti ku fikelela mudende wa vana, leswi endlaka leswaku va pfumala mali yo hlayisa vana xikan’we na ku pfumala mikateko leyi lavaka mapasi.

Vatshami lava vo tala va vona ku nga vanhu lava humaka eMozambique, va kombisile swivilelo swa vona hi nkarhi wa ntirho wa Imbizo ya Meyara wa Giyani lowu a wu khomeriwile emugangeni lowuya hi Ravumune, laha va kombeleke masipala ku nghenelela eka leswi va swi vulaka leswaku swa tika swinene ku kuma mapasi na switifikheti swa vana va vona.

Mhaka leyi yi beriwile mavoko hi vaaki va le wadi 12 loko muyimeri wa vaaki Mathew Ndove a va vulavulela, laha a kombiseke ku tikeriwa loku va hlanganaka na kona hikwalaho ka ku pfumaleka ka mapasi ya vana va vona. “Vana va hina va hava switifikheti, ehenhla ka sweswo, eka hina lava hi nga na mapasi ya le Afrika-Dzonga a hi pfumeleriwi ku teka tiphasipoto,” ku vula Ndove.

U vule leswaku vana lava pfumalaka switifikheti swo velekiwa a va koti ku kuma mudende wa mfumo, leswi siyaka mindyangu yi ri ku tikeriweni ku fikelela swilaveko swa vona. Mpfumaleko wa mapasi wu nga tlela wu yisa emahlweni ku tikeriwa ka vana loko va ri karhi va kula na ku lava mapasi ku fikelela vukorhokeri byin’wana na mikateko.

Ndhove u vule leswaku vaaki va hlangana na ku tikeriwa eka Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya, leyi a yi hehlaka hi ku alela vana va vona ku teka mapasi kumbe switifikheti swo velekiwa. Vaaki va kombela mfumo ku nghenelela na ku va pfuna ku kuma xintshunxo eka mhaka leyi.

Xandla xa Meyara Christina Zitha u amukerile swivilelo swa vona laha a nga vula leswaku masipala wu ta ringeta ku kuma loko ku ri na tindlela leti nga pfunaka leswaku vana lava va nyikiwa mpfumelelo wo endla swikombelo swa mapasi ya laha Afrika-Dzonga. “Hi twile swirilo swa n’wina,” ku vula Zitha.

Zitha u vule leswaku mfumo a wu nge tsakisiwi hi loko vanhu va pfumala mapasi leswi sivelaka leswaku va nghenelela hi ku hetiseka eka migingiriko ya vaaki. “Tanihi mfumo a hi tsaki loko vanhu van’wana va nga ri na mapasi hikuva hi twisisa leswaku leswi swi vula leswaku munhu wa tsandzeka ku endla swilo leswi vanhu lava nga na mapasi va swi endlaka, leswi katsaka na ku vhota,” wa hlamusela.

Ndove u tlhele a vutisa xivutiso lexi khumbhaka muganga wa ka Homu 14C, leswi katsaka nkayivelo wa mati, nkayivelo wa gezi eka mindyangu ya kwalomu ka 200 eka switandi leswintshwa, na swilaveko swa tiyindlu ta ti RDP. Loko a angula eka mhaka leyi, Zitha u vule leswaku masipala wu ta landzelerisa leswi nga lulamisiwaka hi xihatla loko hi hala tlhelo ku ri ku lulamisiweni ka swivilelo. “A ndzi mi tshembhisi nchumu, kambe leswi lavaka ku lulamisiwa hi xihatla hi ta swi lulamisa,” wa gimeta.