Mpfula yi tisa ntshembo na nhlomulo
hi Ntsakisi Gracia Chauke
Timpfula ta matimba ta sweswinyana etikweni hinkwaro ra Afrika Dzonga ti vange ku onhaka No tlhela ti nyika ntshembo. Tindhawu tin’wana, ku katsa na swiphemu swa xifundzhankulu xa Limpopo, ti onhakile magondzo, tindlu na switirhisiwa swin’wana swa nkoka. Hambiswiritano, mpfula yi tlhele yi pfuneta ku engetela mpimo wa madamu, leswi hungutaka khombo ra ku pfumaleka ka mati.
Ndzawulo ya mati na nkululo yi kombisile ku eneriseka hi ku antswisiwa ka swiyimo swa madamu endzhaku ka loko timpfula ta matimba ti hlasele swifundzhankulu swa Limpopo, Gauteng, Mpumalanga, na KwaZulu-Natal eka vhiki leri nga hundza. Hambiswiritano, tindhawu tin’wana eLimpopo na Gauteng ti khumbekile swinene, laha magondzo na switirhisiwa swi onhakeke ngopfu.
Kuya hi muvulavuleri wa ndzawulo Wisani Mabasa, swiyimo swa madamu exifundzheninkulu xa Limpopo swi antswile loko ku pimanisiwa ni n’waxemu laha mpimo wu nga suka eka 81.1% kuya eka 86.8% lembe leri, leswi kombisaka ku tlakuka ka 5%. “Ku antswisiwa loku ku ta endzhaku ka nkarhi wo leha wa ku oma eku heleni ka lembe leri nga hundza leswi siyeke tindhawu to tala ti vilerisiwa hi ku pfumaleka ka mati. Mabasa u vule leswaku ku tlakuka ka swiyimo swa madamu na tisisiteme ta mphakelo wa mati etikweni hinkwaro swa khutaza, ngopfungopfu eka swifundzankulu leswi nga langutana na mintlhontlho leyi fambelanaka na dyandza,” a hlamusela.
Va vukorhokeri bya maxelo (SAWS) va vula leswaku: “Timpfula ta matimba leti nga khumba tindhawu to tala ta tiko ti sungula ku hunguteka. Hambiswiritano, mutivi wa maxelo Rudzani Malala u tsundzuxa leswaku ku nga ha va na tipfula leti kongomaka eswifundzheninkulu swa North West na Northern Cape.”
Eka vanhu va ka Malamulele, mpfula yi tisa ntshembo na nhlomulo. Ku tlakuka ka swiyimo swa madamu swi nyika ntshembo eka mphakelo wa mati wa nkarhi lowu taka, kambe magondzo na switirhisiwa leswi onhakeke swi nga vanga swiphiqo eka vutomi bya siku na siku. Valawuri va tsundzuxa vaaki ku tshama va ri na vuxiyaxiya, ngopfu ngopfu lava nga etindhawini leti nga tala hi mati. Hambileswi mphakelo wa mati wu antswisiweke, valawuri va tsunduxa un’wana ni un’wana leswaku a hlayisa mati, tanihi leswi dyandza ra ha nga humelelaka. Vaaki va khutaziwa ku tshama va ri karhi va lemuka maxelo na ku teka magoza ya vuxiyaxiya loko swi laveka.
