Buloho ri wa hikwalaho ka timpfula

Hi Themba Chauke

Timpfula ta matimba, leti ti nga na ti nga yimi ku sukela hi Musumbhunuku ku ya fika hi Ravuntlhanu eka swiphemu swo tala swa xifundzhankulu xa Limpopo, ti onhile swinene eka Masipala wa Greater Giyani, laha ti nga siya switirhisiwa swa nkoka swo fana na magondzo na tintambhu ta gezi swi onhakile swinene.

Hi Ravuntlhanu nimixo, vanhu emugangeni wa Dzumeri va pfukile va kuma leswaku buloho ekusuhi na xitichi xa mathekisi xa Dzumeri egondzweni ra R529 a ri lava ku wa. Buloho leri a ri onhakile swinene, ri pfalele timovha ni vafambi hi milenge ku tsemakanya va ya etlhelo lerin’wana ra muganga.

Valawuri va pfarile gondzo leswaku vanhu va hlayiseka naswona va byele vachayeri ku tirhisa tindlela tin’wana ku kondza ku tivisiwa swin’wana. Ku onhaka loku ku endle leswaku ku famba-famba ka siku na siku ku tika, ngopfu-ngopfu eka lava tirhisaka gondzo leri kuya emintirhweni na le xikolweni.

“A hi nge he swi koti no ya edorobeni ra Giyani hi ya xava” ku vula David Mabunda wo huma emugangeni wa Mphakane, lowu nga etlhelo lerin’wana ra buloho. “Sweswi, ndlela ya hina ntsena i ku famba ndlela hinkwayo ku ya eTzaneen, leswi nga xiphiqo lexikulu. Kambe xiphiqo xin’wana lexikulu i ku ya emintirhweni,” ku vula yena. “Handle ka gondzo leri, vo tala va hina a hi nge swi koti ku ya emintirhweni ya hina. Loko mfumo wu nga hatli wu lunghisa hi ndlela yin’wana, vanhu va ta sungula ku lahlekeriwa hi mintirho ya vona, mabindzu ya ta wa, naswona vaaki hinkwavo va ta xaniseka,” a engetela

Loko a hlamula, muvulavuleri wa Masipala wa Greater Giyani Steve Mavunda u vule leswaku masipala, hi ku tirhisana na Ejensi ya Magondzo ya Rixaka ya Afrika-Dzonga (SANRAL), wu simekile ndlela yin’wana ya nkarhinyana leyi nyikaka ku hundza loku hlayisekeke na ku olova eka vatirhisi va magondzo, ku katsa na vaaki va ndhawu. U vule leswaku vativi va ha kambela leswaku ku onhaka ku bihe ku fika kwihi na loko ku lunghisa swi ta koteka. Hi nkarhi lowu fanaka, masipala wu kombela vachayeri ku lehisa mbilu no tivonela eka nkarhi lowu wo tika.

U tlhele a tsundzuxa vachayeri na vafambi hi milenge leswaku va fambela ekule na mabuloho lama nga tala hi mati hambi ku ri milambu leyi taleke hi mati loko timpfula ta matimba ti ya emahlweni. “Ku ringeta ku tsemakanya tindhawu leti swi na khombo swinene. Mati ya na matimba swinene naswona ya nga veka vutomi na nhundzu ekhombyeni,” ku engetela yena.

Buloho ra le mugangeni wa Dzumeri a hi rona ntsena leri onhiweke hi timpfula ta matimba. Mabuloho yo hlaya lawa ya rhendzeleke Giyani, ku katsa na ra le mugangeni wa Maphata, na wona ya onhakile swinene naswona ya lava ku lunghisiwa hi xihatla. “Vukorhokeri bya xihatla byi le ku xalamukeni swinene tanihi leswi maxelo ya yaka emahlweni ya vanga swiphiqo eka masipala,” ku vula yena. “Vaaki va fanele ku vika ku onhaka kun’wana na kun’wana eka valawuri lava faneleke,” a gimeta