KHOMBO RA SWIKWAMULA

Hi Mkateko Ndlovu

Nhlagano wa matiko wa mihlangano ya vutshunguri bya nhlonghe ILDS va tsundzuxa vanhu mayelana na khombo ra ku tirhisa mafurha yo basisa nhlonghe. ILDS yi humesile xitatimende xo tsunduxa no dyondzisa mayelana na matirhiselo ya mafurha yo basisa nhlonge. Eka xitatimende lexi va nga xi humesa va kombisile mukhuva lowu nga ni khombo wa ku tirhisa mafurha lawa hi ndlela yo ka yi nga ri kahle.Vanhu votala la va nga na tinhlonghe ta ntima va ticinca nhlonghe hi ku tirhisa mafurha lawa ya nga cheriwa tikhemikali ta corticosteroid ta matimba.

Afrika Dzonga hi rin’wana ra matiko lawa ya nga na tinhlayo tot ala ta vanhu lava vavisekeke hikokwalaho ka ku tirhisa mafurha yo basisa nhlonghe, ku katsa na le ka Gaza. Tanihileswi xiphiqo lexi xi andzaka eka rihanyo ra vanhu misava hinkwayo, mhaka leyi yi lava leswaku ku tekiwa goza ra xihatla, ku tibasisa nhlonge swi hangalakile eka tindhawu tin’wani leti ti katsaka Asia, Amerika dzonga na Caribbean.

Mafurha yo tala yo basisa nhlonghe ya va ya cheriwile tikhemikali ta corticosteroids ta matimba leti taka na switandzhaku swo biha emirhini wa munhu. Mafurha lawa hakanyingi ya xavisiwa ehandle ka mpfumelelo wa madokodela leswi tisaka makhombo eka mirhi ya vanhu hikuva loko nhlonghe ya munhu yi vavisiwa hi mafurha lawa a yi tshunguleki naswona muhlovo wa munhu a wa ha vuyi eka muhlovo wa yena wa ntumbuluko.
Mafurha lawa ya vangela switandzhaku swo biha eka rihanyo ra miehleketo.

Ku tirhisiwa hi ndlela yo biha ka mafurha lawa ya nga cheriwa tikhemikali ta corticosteroids swi nga ha
vanga ku tluleriwa hi xitsongwatsongwana xa fungi lexi lwisanaka na vutshunguri. xitatimende xa ILDS xi kombela magoza ya xiboho ku lulumisa mhaka leyi hi switsunduxo swa nkoka ku katsa na milawu yo tika, na ku hlanganisiwa ka mpimo lowu nga ciciki eka tikhemikali ta corticosteroids ta matimba. Ku tiyisisa leswaku mafurha lawa ya xavisiwaka ya fanele ku rhanga ya va na mpfumelelo wo huma eka dokodela kumbe eka loyi a nga na ntokoto lowu faneleke eka swa rihanyo, Dyondzo mayelana na khombo ro tirhisisa mafurha yo basisa nhlonghe, matshalatshala yo seketela ku tlakusa maendlelo lawa hlayisekeke ya nhlonge emisaveni hinkwayo.

‘’ku tirhisiwa ka mafurha yo basisa nhlonghe lawa ya nga cheriwa tikhemikali ta corticosteroids hi ndlela yo biha swi vangela swiphiqo swikulu eka vaaki hikuva swi va siya va nga hanyanga kahle. Ku hlanganisa mimirhi leyi nga na tikhemikali ta corticosteroid leti nga na matimba swi va nga ntshikelelo eka masocha ya mirhi, loko mimirhi leyi yi nghenelerile emirhini masocha ya mirhi ya tsandzeka ku tilwela loko munhu a khomiwa hi vuvabyi’’ .Dokodela Ramesh wa hlamusela.

‘’Hi tshembha leswaku xitatimende lexi pfuxetiweke hi IDLS xi ta khutaza mimfumo ya matiko ku sindzisa milawu yo tika, ku tlakusa ku tirhisa loko ku nga le nawini ka tikhemikali ta corticosteroid loko nga ri ki na khombo eka vanhu, ku yirisa tikhemikali ta corticosteroid leti nga na matimba ehenhla ka vanhu’’.Phurofesa Ncoza Dlova wa hlamusela. Nhloko ya vutshunguri bya hlonghe eyunivhesithi ya Kwazulu-Natal na yena u nyikile vonelo eka mhaka leyi’’ ku basisiwa ka nhlonghe i ku fikelela swiyimo swa ntungo naswona , i ro sungula ku vikiwa timhangu ta’’ squamous cell carcinoma’’ leswi nga swivilelo swikulu, madokodela ya nhlonghe ya fanele ku tirhisana ku kota ku lulamisa xiphiqho lexi’’