Thekinoloji yi ta ndlandlamuxa vuphorisa bya Afrika Dzonga

 Hi Ntsakisi Gracia Chauke

Maphorisa ya Afrika Dzonga ya langutane na makhombo lama yaka emahlweni loko va ri emintirhweni, laha vo tala va hlaseriweka kumbe ku dlayiwa hi swigevenga. Ku lulamisa leswi, mfumo wu nghenisa thekinoloji ya xiyimo xa le henhla laha wu kunguhateke ku xava tikhamera leti ambariwaka emirini [Body Cam] ku pfuneta ku hunguta vugevenga na ku antswisa vutihlamuleri eka vuphorisa.

Nhlangano wa maphorisa ya Afrika Dzonga (SAPU) wu komberile holobye wa Timali Enoch Godongwana ku tiyisisa leswaku mali yo ringanela ya averiwa tikhamera leti eka mpimanyeto lowu taka. Swa ha te tano, holobye wa maphorisa Senzo Mchunu u vule leswaku tikhamera leti ti ta sungula ku tirhisiwa hi nhweti ya Dzivamisoko.

Naswona Mfumo wu ta rhanga wu xava 100 wa tikhamera, laha yin’wana na yin’wana yi nga ta durha kwalomu ka R29,000. Tikhamera leti ti ta rhekhoda kumbe ku kandziyisa leswi maphorisa ya swi vonaka na ku swi endla, ku pfuneta ku nyika vumbhoni no tiyisisa ku va erivaleni na vutihlamuleri.

Muvulavuleri wa SAPU Lesiba Thobakgale u vule leswaku kungu leri i ra nkoka, ngopfu ngopfu eka ku tlhantlha milandzu ya ku dlayiwa ka maphorisa. “Hi seketela mianakanyo leyi hi ku helela hikuva yi ta pfuna swinene. Vuyelo lebyikulu hi leswaku swi ta pfuna ku kuma lava nga na vutihlamuleri byo dlaya maphorisa. Hinkwerhu ha swi tiva leswaku ku dlayiwa ka maphorisa i xiphiqo lexikulu etikweni leri,” ku vula Thobakgale.

U tlhele a kombisa leswaku tikhamera leti ti ta pfuneta ku hunguta vukungundzwana, tanihi leswi maphorisa ya nga ta swi tiva leswaku swiendlo swa vona swa kandziyisiwa. “Loko munhu a ambale khamera leyi, xiendlo xin’wana ni xin’wana xi ta kandziyisiwa. Kasi leswi swi ta tirha tanihi xisirhelelo eka muxaka wihi kumbe wihi wa vugevenga lebyi nga endliwaka hi vaofisiri na vaaki. Hi swi vona tanihi goza lerinene,” a engetela.

Tikhamera ta miri ti languteriwa ku va kona hi Dzivamisoko, kambe ku na ku nga tiyiseki hi mali leyi lavekaka tanihi leswi mpimanyeto wa tiko wu hundziseriweke emahlweni. Mbulavulo wa Mpimanyeto a wu fanele ku andlariwe hi n’hweti yaleyi ya Nyenyenyani, kambe sweswi wu hundziseriwe emahlweni ku ya eka ti 12 ta Nyenyankulu.

Kasi leri i ro sungula eka matimu ya xidemokirasi ya Afrika Dzonga leswaku mpimanyeto wu hundziseriwa emahlweni. Laha swi vangiwaka hi ku nga twanani exikarhi ka mavandla eka Mfumo wa Vun’we bya Rixaka (GNU).

Xipikara xa Palamende Thoko Didiza u tivise ku hundziseriwa emahlweni ka mpimanyeto, a hlamusela leswaku mavandla a ya kotanga ku twanana hi ndlela yo avela mali. “A ku na ntwanano exikarhi ka mavandla ya vulawuri eka tipulani ta mpimanyeto. Hikwalaho ka leswi, Khabinete yi tekile xiboho xo hundzisela emahlweni ku andlariwa ka mpimanyeto kuya eka n’hweti ya Nyenyankulu,” ku vula Didiza.

Hambileswi mpimanyeto wa mali wu hundziseriweke emahlweni, vativi va vula leswaku ku tirhisa thekinoloji ya manguva lawa eka vuphorisa i goza leri faneleke. Matiko yo tala se ma tirhisa tikhamera ta miri leswaku ma pfuna vatirhela-mfumo va nawu. Tikhamera leti a ti hlayisi maphorisa ntsena kambe ti tlhela ti pfuneta ku aka ku tshembana exikarhi ka maphorisa na vaaki. Leswi vugevenga byi nga ehenhla eAfrika Dzonga, ngopfu-ngopfu ku hlaseriwa ka maphorisa, tikhamera leti ti nga ha lwisana na vugevenga lebyi.