Madamu ya Engetelo ya le Makungwini

Themba Chauke

Xifundzantsongo xa Mopani xi le makungwini ya ku aka madamu mantshwa ku lulamisa
mpfumaleko wa mati eGiyani. Leswi swi ta endzhaku ka loko va burisanile na ZZ2 mayelana no
pfula swinambyana leswi pfalekeke swa mati leswi a swi phakela Damu ra le xikarhi ra Letaba
leswi swi vonakalaka swi tsandzile.

Endzhaku ka loko lembe leri ku endzile holobye wa Ndzawulo ya Mati na Nkululo Senzo
Mchunu, mfumo wu lerisile ZZ2 ku hahlula madamu yo karhi yo khoma mati lawa a ya sivela
mati ku fika eka Damu ra Middle Letaba. Hambiswiritano, ZZ2 u hlamurile hi tindlela ta nawu, a
yisa mhaka leyi ekhoto ku nga endlelo leri nga tekaka malembe ku ri karhi ri lulamisiwa. Hi ku
vona leswi, Meyara wa Xifundzhantsongo xa Mopani Pule Shayi u ringanyetile ndlela yin’wana
ya ku aka madamu mantshwa lawa ya nga ta phakela vaaki va Giyani mati loko maendlelo ya
nawu na ZZ2 ya ha ya emahlweni.

Loko a ri karhi a burisana na nhlengeletano, Shayi u boxe leswaku masipala wu le ku burisaneni
na Ndzawulo ya Mati na Nkululo mayelana na ku aka madamu yo engetela eka tindhawu ta
Majosi na Levubu ku pfuneta mphakelo wa mati eGiyani. ‘’Hi burisanile na Ndzawulo ya Mati na
Nkululo, naswona ndza swi tiva leswaku khale ka holobye wa ndzawulo ya vulavisisi u sungurile
vulavisisi eka timhaka ta xithekiniki ta mati.”

“Leswi ZZ2 a nga tlhotlha mhaka leyi ekhoto. Loko mhaka yoleyo yi ri karhi yi khomiwa hi nawu,
ku na makungu yo aka madamu yo engetela ekusuhi na tindhawu ta Majosi na Levubu. Madamu
lawa ya ta hi pfumelela ku koka mati eka tindhawu teto ku ya eMiddle Letaba. Hi le ku tirheni swin’we na Ndzawulo ya Mati na Nkululo ku kuma mati lawa ya nga ta ka ya nga ha heli
etindhwawini ta Giyani,” wa hlamusela.

Hi nkarhi lowu fanaka, Shayi u paluxe leswaku Ndzawulo ya Mati na Nkululo yi xungeta ku
herisa vulawuri bya mati bya Xifundzhantsongo xa Mopani hikwalaho ka swihehlo swa ku
tsandzeka ku tirha kahle. Leswi swi huma eka phurojeke ya le Maruleng, laha ndzawulo yi
tikombaka yi hehla masipala wa xifundzhantsongo hi ku tsandzeka ku fikelela leswi
languteriweke hi matirhelo.

‘’EMaruleng, hi le ku tirheni ka phurojeke ya mati. Endzhaku ko hetisa ku borha mati na ku
yimela leswaku Eskom yi hox gezi, vaaki va onhile phurojeke leyi’’ ku hlamusela Shayi, a vula
leswaku hambiswiritano xifundzhantsongo xi lunghisile ku onhaka naswona xi rindzele
nakambe leswaku Eskom yi ya hoxa gezi eka mati lawa ya borhiweke.

‘’Kambe endlelo ri teka nkarhi tanihileswi Eskom yi landzelaka nongonoko wa yona. Ku hlwela
loku eku heteleleni ku ta vanga khombo eka mali leyi aviweke, laha Ndzawulo ya Mati na
Nkululo yi languteleke leswaku phurojeke yi ta hetisisiwa eka xiyimo xexo. Sweswi, loko ndzi
fanele ku vulavula hi tipolitiki, Ndzawulo ya Mati na Nkululo yi tirhisa ku hlwela loku ku vula
leswaku Mopani a yi tirhi kahle naswona yi xungeta ku ka yi nga hi tholi tanihi muyimeri eka
tipurojeke ta mati.” Wa hlamusela.

Hi nkarhi lowu fanaka, Meyara wa Tzaneen Gerson Molapisane u byele nhlengeletano leswaku i
nkarhi wa leswaku timasipala ti nyikiwa vulawuri bya mati leswaku ti ta kota ku lawula ku
hangalasiwa ka mati hi toxe ku nga ri ku titshega hi xifundzhantsongo. U vule leswaku fambiselo
ra sweswi a ri va tirheli naswona ri nga va nga mbuyelo wo biha, ngopfu-ngopfu eTzaneen.

‘’Tzaneen i ndhawu leyi nga na vuswikoti lebyikulu byo andza. Ndza swi tiva leswaku nkarhi
wun’wana na wun’wana loko ndzi tlakusa mhaka leyi, vanhu van’wana va lwisana na yona,
kambe hi nhlawulo lowu taka, loko hi nga se lulamisa mhaka ya mati laha Mopani, hi ta va na
xiphiqo’’ ku vula meyara wa Tzaneen a kongomisa eka holobyenkulu loyi a ri xiphemu xa
nhlengeletano.

‘’Vanhu va hina va lava mati, naswona hinkwako laha hi yaka kona, hi byeriwa hi swona. Loko
swi koteka, timasipala hinkwato a ti hundzuke valawuri va vukorhokeri bya mati leswaku va ta
kota ku tirhela miganga ya vona ku antswa. Ndzi ta va muvulavuleri wa vona loko swi laveka’’
Malapisane u ya emahlweni a hlamusela.