Matitwelo ya Hosi Hlaneki

Themba Chauke

Hosi Hlaneki u paluxile matitwelo ya yena hi nkarhi wa rendzo ra Xandla xa MEC wa CoGHSTA,
Dickson Masemola. Hosi Hlaneki u tekile nkarhi ku kombisa ku vilela ka yena mayelana na
timbholovo ta misava leti a nga na tona na Hosi Maswanganyi. Varhangeri lava va mbirhi va
xintu va nghenelerile eka tinyimpi ta le hubyeni ta le ndzhaku, laha Hosi Hlaneki a vulaka
leswaku muganga wa ka Maswanganyi na yin’wana miganga yi wela ehansi ka vulawuri bya
yena.

Hi tlhelo rin’wana, Hosi Maswanganyi u tiyisisa leswaku i murhangeri wa xinto wo tiyimela
naswona a nga le hansi ka munhu. Mhaka leyi yi fikile na le khoto, naswona emasunguleni
Maswanganyi u hlurile na ku tlhele a vekiwa ximfumo ku va Hosi hi MEC wa COGHSTA,
Basikopo Makamu. Hosi Hlaneki u endlile xivilelo endzhaku ka xiboho lexi kutani a ya hlula.
Kusukela loko a ri karhi a lwa na Maswanganyi, a sivela nhluvukiso wihi na wihi lowu nghenaka
emugangeni, a vula leswaku wu fanele kuva wu pfumeleriwa hi yena ku nga ri Maswanganyi.

Tin’wana ta tiphurojeke leti a ti pfaleriwile emugangeni lowu ti katsa phurojeke ya mati leyi
endlekaka sweswi emigangeni yo hambana-hambana etundhawini ta Giyani xikan’we na
phurojeke yo borha mati leyi a yi fanele ku phakela vaaki va ndhawu leyi mati. Loko a vulavula
hi ndlela leyi nga kongomangiki handle ko boxa vito ra Hosi Maswanganyi kumbe muganga wa
yena, Hosi Nhlaniki u kombisile leswaku timbholovo ta vurhangeri ti onha mphakelo wa
vukorhokeri eka tindhawu to hambana-hambana ehansi ka vurhangeri bya ndhavuko.

U kombisile leswaku, eka swiyimo swin’wana leswi swi vangiwa hi ku nghenelela ka mfumo eka
timhaka leti faneleke ku khomiwa ehubyeni ya vurhangeri bya xinto. ‘’Hi xichavo lexi faneleke,
eka swiyimo swin’wana, leswi i mbuyelo wa ku nghenelela ka mfumo eka timhaka leti faneleke
ku khomiwa ehubyeni ya vurhangeri bya xinto. Hikokwalaho ka sweswo, ndzi yimile laha ku mi
kombela n’wina Xandla xa MEC wo Hlonipheka, ndzi kombela mi pfuneta ku tiyisisa leswaku
timhaka leti ta lulamisiwa’’ ku vula Hosi Hlaneki.

Hosi Hlaneki u yile emahlweni a vula leswaku hambileswi yin’wana ya timbholovo leti ti nga
lulamisiwa hi tikhomixini to hambana-hambana, tin’wana ti lulamisiwile hi ku tirhisa tikhoto. U
komberile mfumo ku sindzisa swiboho swa khoto no sivela vanhu lava nga voniwa nandzu
kumbe ku lahlekeriwa ekhoto ku tikhoma onge va le henhla ka vumbiwa bya tiko. “’Hinkwerhu
hi fanele ku tsundzuka leswaku Afrika-Dzonga i tikor a xidemokirasi xa vumbiwa lexi
lawuriwaka hi ku fuma ka nawu.”

“Swi vilerisa swinene loko vanhu van’wana va tshemba leswaku va le henhla ka nawu naswona
a va sirhelelekanga eka maendlelo ya nawu’’ U tlhele a kombisa leswaku loko swiphiqho leswi
swi nga lulamisiwi a ku nge lunghi nchumu etikweni, “loko ku nga se lulamisiwa mahanyelo
lawa hi ndlela yo lulama na ku veka erivaleni timhaka ta ntiyiso mhaka leyi a yi nge tshamiseki,
mphakelo wa vukorhokeri wu ta ya emahlweni wu xaniseka.”

U komberile mfumo ku seketela nawu hi ku tirhisa swileriso swa khoto na swiboho, hambiloko
swi nga tsakeriwi. “Ku tsandzeka ku xixima na ku sindzisa swiboho swa khoto Xandla xa
Holobye wo Hlonipheka, swi ringana na ku tekela ehansi vuavanyisi bya hina na ku kurisa ku
pfumaleka ka nawu,” u ya emahlweni.

U endlile xikombelo eka mfumo ku seketeriwa hi swa timali eka varhangeri va Xinto na swirho
swa huvo ya vona hi ku tirhisa mali yo pfuneta tanihileswi a va nga ha kumi swibalo eka
miganga ya vona.’’ Loko ndzi gimeta, ndzi lava ku vula leswaku hi le xikarhi ka tindlu ti nga ri
tingani ta laha kaya leti kumaka mpimanyeto wa timhaka ta vufambisi.”

“Hambileswi hi tlangelaka nseketelo lowu, mfumo wu fanele ku tekela enhlokweni eka ku
ndlandlamuxa mpfuneto wa timali eka swirho swa huvo ya Xinto naswona, hilaha mi nga ha swi tivaka hakona, Khoto ya Vumbiwa sweswinyana yi bohile leswaku varhangeri va yirisiwile ku hlengeleta swibalo, leswi a swi ri xihlovo xa nkoka xa vutomi eka hina.”

‘’Loko hi nga ha swi koti ku kuma nseketelo wa swa timali eka vanhu va hina naswona hi nga
nyikiwi mpfuneto hi mfumo, nhlangano wa vurhangeri bya xinto wu ta tsana swinene,” Hosi
Hlaneki wa hlamusela. Hi nkarhi wolowo, Meyara wa Xifundzhantsongo xa Mopani Pule Shayi u
tlhele a kombisa ku vilela hi tindhawu leti hlanganaka na timbholovo ta vurhangeri, a vula
leswaku timbholovo leti ti sivela swinene vuswikoti bya mfumo ku nyika vukorhokeri.

“Mbholovo ya ndhawu na ku lwisana exikarhi ka varhangeri va Xintu hakanyingi swi sivela ku
nyikiwa ka vukorhokeri na ku tirhisiwa ka tiphurojeke eka tindhawu to karhi,” ku hlamusela
Shayi. U kombisile leswaku hi nkarhi wa ntungu wa COVID-19 hi 2020, Bangi ya Nhluvukiso ya
Afrika Dzonga (DBSA) yi nyikile masipala mali ya vukorhokeri bya xihatla.

Hambiswiritano, hi nkarhi lowu a va lava ku borha mati emugangeni wa ka Maswanganyi loko
va sungula ntirho swirho swa vaaki swi hlaselanile hi ku banana hi swibakela emahlweni ka
vatirhela mfumo. “Leswi swi hi sindziseke ku tshika ndhawu leyi, a tiyisisa leswaku mpfilupfilu
exikarhi ka varhangeri va xintu na wona wu khumba vukorhokeri bya mfumo’’. Shayi wa
hlamusela.