Vukungundwana eMopani

Themba Chauke

Meyara wa xifundzhantsongo xa Mopani Pule Shayi u paluxe leswaku xifundzhantsongo xi le ku
lavisiseni ka milandzu yo tala ya vukungundwana, ku katsa na leyi katsaka vatirhi vo ka va nga
ri kona va EPWP. A vulavula hi nkarhi wa rendzo ra MEC eGiyani hi ku rhangeriwa hi Xandla xa
MEC wa CoGHSTA Dickson Masemola na Holobyenkulu wa xifundzhankulu xa Limpopo
Dokodela Phophi Ramathuba.

Rendzo leri a ri kongomisiwile eka ku kambela xiyimo xa timasipala eMopani. Meyara u boxe
leswaku sweswi masipala wu le ku lavisiseni ka nandzu lowu a wu ri karhi wu hakela vatirhi va
EPWP lava a va nga ri kona. “Lexi i xiyimo lexi nga tolovelekangiki swinene eka hina vafambisi

va ku borha ka mati eka timasipala hinkwato, hambiswiritano, van’wana va vatirhi lava a va
kona, naswona hi vile hi va hakela mali yo pfuneta n’hweti na n’hweti hi nga switivi leswaku
vatirhi lava a va kona, kasi van’wana va vatirhi lava i swipuku a va ri vaaki va matiko mambe’’
Meyara wa hlamusela.

U hlamuserile leswaku leswi swa koteka hikuva hi nkarhi wa ku thoriwa ka vatirhi va EPWP,
vanhu vo tala va thoriwa hi vakhaselara va tiwadi na varhangeri va xinto, leswi nga tumbuluxa
swivandla leswi pfumelelaka ku thoriwa ka vanhu va matiko mambe hi xihoxo. Shayi u vule
leswaku mhangu yin’wana leyi nga endla leswaku xifundzhantsongo xi sungula vulavisisi hi loko
vatirhi lava va swipuku va tsandzekile ku humelela eka ndhawu leyi vekiweke yo hlangana eka
yona loko va laveka.

“Loko hi endzele tihofisi to hambana ta sathelayiti hi kombela ku hlangana na vatirhi hinkwavo
va EPWP, hi kumile leswaku vanhu va 117 a va nga fiki entirhweni, hambi endzhaku ko xungeta
ku va miholo ya vona yi khomiwa, va ha tsandzekile ku humelela,” u ya emahlweni. Meyara wa
masipala u hlamuserile leswaku loko ku va na swihehlo swa leswaku masipala wu hakela vanhu
lava nga thoriwangiki ximfumo, va hlawurile milandzu yi mbirhi hi ku landzelelana leswaku yi
ta tiyisisiwa.

“Eka mhaka yo sungula, hi fonerile wanuna un’wana hi vutisa hi ku, ‘Hosi, xana u mutirhi wa le
Mopani?’ U hlamurile, E-e, ndzi le ndleleni, ndzi chayela lori ndzi ya eDurban ku ya yisa
switirhisiwa “Naswona loko hi n’wi vutisa hi tihakelo ta n’hweti na n’hweti leti a nga tshama a ti
kuma, u pfumerile a kombisa leswaku a hi ya yena kambe i ya munhu un’wana, a ku mali yi
nghena eka akhawunti ya yena, kutani a yi hundzisela eka munghana wa yena eka xifundzha
xin’wana” ku hlamusela Shayi.

U tlhele a vula leswaku loko va tihlanganisa na munhu un’wana, va kume xiyimo lexi fanaka. U
vurile leswaku eTzaneen, vulavisisi byi paluxe leswaku muakatiko wa le Mozambique u
thoriwile tanihi xiphemu xa nongonoko wa vafambisi vo borha mati. Endzhaku ka swikumiwa
leswi, masipala wu ndlandlamuxile vulavisisi bya wona ku katsa tindhawu to tala ta matirhelo
ya wona.

“Hi pfule milandzu yo hlayanyana, naswona ku ta khomiwa vanhu ku nga ri khale. Ku engetela
kwalaho, CFO wa hina sweswi wa ha yimisiwile hikwalaho ka swihehlo swa vuxisi na
vukungundwana. Hilaha u nga ha vaka u swi xiyile hakona, mufambisi wa masipala na yena a
nga kona hikuva u va kona eka ku tengiwa ka nandzu wa CFO.”Meyara wa masipala u ye
emahlweni, a vula leswaku xifundzhantsongo xi thorile CFO wa nkarhinyana loko maendlelo ya
mhaka leyi ya ri karhi ya ya emahlweni.

U tlhele a paluxa leswaku vatirhi vo hlaya sweswi va yimisiwile, kasi van’wana va hlawurile ku
tshika ntirho tanihileswi masipala wu yaka emahlweni wu endla vulavisisi bya le ndzeni hi
nseketelo ku suka eka tiejesi ta le handle to sindzisa nawu.