TIBANKI TI FANELE KU LWA NA VUSWETI

Hi Themba Chauke

“Loko tibanki a ti tekela enhlokweni vanhu va ka hina, a ti fanele ku endla michini ya makhadi leyi fikeleriwaka hi vaxavisi va le switaratini,” ku vula Meyara wa Masipala wa Xifundzantsongo xa Mopani, Pule Shayi. Meyara a vulavula emugangeni wa ka Jim eGiyani, hi nkarhi wa Imbizo, laha a andlaleke matirhelo ya masipala kusukela loko ku sungurile lembeximali rintshwa hi Mawuwani.

 “A swi koteki leswaku loko ndzi lava ku xava swin’wana eka loyi a xavisaka exitaratini, ndzi boheka ku ya edorobeni ndzi ya teka mali hi xikongomelo xo xava nchumu wa R120, leswi a swi ta koteka ku swi xava laha mugangeni loko muchini wa makhadi a wu ri kona ku olovisa mhaka leyi,” ku vula yena.

U hlohloterile tibanki leswaku ti fanele ku olovisa vufikeleri bya michini ya tibanki eka vaxavisi hinkwavo va le switaratini, ku endlela leswaku vanhu va nga boheki ku ya emadorobeni ku ya teka mali ku kota ku xava tinhundzu leti va nga ti kumaka hi ku olova emigangeni ya ka vona loko michini ya makhadi a yi ri kona emigangeni.

 “Leswi swi vula leswaku loko u ya fola layini edorobeni, swigevenga swa swi tiva leswaku u na mali, kutani swi ta na tindlela to tala to ku phanghela. Kambe loko ko va na michini ya makhadi laha mi tshamaka kona, mi ta vona mali yi jika-jika endzeni ka muganga,” wa ha hlamusela.

Shayi u vurile leswaku loko mali yi jika-jika endzeni ka muganga, swi pfuna ku lwisana na vusweti, tanihileswi swi endlaka leswaku muganga wu tiyimela, ku pfumelela vanhu ku xaviselana ehandle ko ya etindhawini tin’wana. Ku ya hi yena, leswi a swi lavi swo tala ku humelela. “Dzana ra tirhandi yi ri yoxe yi tele ku tisa ku cinca,” ku vula yena.

“Loko un’wana a xava hi R10 la mugangeni, kumbe a hakela xikweleti xa R20 eka un’wana a n’wi kolotaka, kutani loyi a kumaka mali yaleyo a yi tirhisa ku xava swin’wana kwala ndhawini kumbe ku hakela xikweleti xin’wana, swi tisa ku cinca lokukulu eka ikhonomi ya muganga tanihileswi mali yi jikajikaka endzeni ka muganga,” wa ha hlamusela laha a vuleke leswaku leswi swi nga koteka ntsena loko tibanki ti tsakela ku nghenelela ku pfuna vaxavisi hi ku va nyikela hi michini ya makhadi.

“Hi fanele ku kota ku pfuna mabindzu lamantsongo hi ndlela leyi,” wa hlamusela laha a vuleke leswaku xifundzantsongo xi seketela swimawusa tanihi ndlela yo tlakusa mabindzu lamantsongo. “Loko hi nga tlakusi vanhu lava, hi ta vona ku tlakuka ka vusweti eka vaaki va ka hina,” wa lemukisa.