SWI TA TEKA NKARHI KU TSHAMISEKA

Hi Themba Chauke

Vaaki va le mugangeni wa le Mbaula, va langutanile na xiyimo xo tika, endzhaku ka ku onhakeriwa hi makaya hikwalaho ka ndhambi. Ndhambi yi tlhele yi onha na magondzo leswi kavanyeteke na vukorhokeri bya nkoka, na swona mindyangu yo hlaya yi tshembhela swinene eka mpfuno wa swihanano, loko va ha yimerile ku tiyimela hi voxe.

Leswi swi endlile leswaku xifundzakulu xa Limpopo, xi nghenelela hi ku tirhisa xiyenge xa mpfuno wa makhombo, hi ku rhangeriwa hi Mutshamaxitulu Mpho Shai, loyi a endzeleke muganga lowu ku ya kambela xikan’we na ku landzelerisa matshalatshala ya mpfuno.

Shai u hoyozerile mfumo wa xifundzakulu, swiyenge swa vufambisi bya mpfuno wa makhombo swa timasipala xikan’we na swiyenge leswi khumbhekaka ku hoxa xandla ku pfuna vaaki lava khumbhekeke. Swipano swa mpfuno swi le ku tirheni ku seketela mindyangu leyi lahlekeriweke hi makaya, loko matshalatshala yo kuma vutshamo bya vaaki lava pfumalaka makaya ya ri ku yeni emahlweni.

Loko a vulavula hi nkarhi wa rendzo, Shai u vule leswaku xikongomelo xa rendzo rakwe a ku ri ku ta kambela ku kota ku twisisa hilaha ku onhakeke hakona, xikan’we na hi ndlela leyi vaaki va khumbekeke hakona. “Xikongomelo a ku ri ku ta kambela leswi onhakeke, na ku kambisisa leswi endliwaka ku pfuna vaaki hi swiyenge swa timasipala na tindzawulo ta mfumo, xikan’we na ku vona tindlela leti lavekaka ku vuyisela vukorhokeri bya nkoka na ku nyika nseketelo eka miganga leyi khumbhekeke,” ku vula yena.

Komiti yi endzerile tindhawu to hlaya leti khumbhekeke emugangeni lowuya, xikan’we na ku tihlanganisa na Ndhuna ya le mugangeni, loyi na yena a welaka eka vanhu lava khumbhekeke hikwalaho ka ndhambi. Mindyangu yo hlaya yi lahlekeriwile swinene, leswi katsaka ku lahlekeriwa hi makaya, nkayivelo wa mphakelo wa mati mo tenga, xikan’we na ku lahlekeriwa hi swilo swo tihanyisa.

Yin’wana ya tindhawu leti endzeriweke yi katsa Buloho ra Letaba, leri hlanganisaka tindhawu ta le Giyani na le Phalaborwa. Buloho ra ha pfariwile eka ku famba ka timovha letikulu, endzhaku ka ku onhiwa hi ndhambi, leswi kavanyetaka vutleketli bya tinhundzu na mafambelo ya siku na siku eka vaaki lava tshembheleke eka ndlela leyi.

“Komiti yi tekerile enhlokweni swivilelo swa ku onhaka ka mapatu na mabuloho leswi tlheleke swi kavanyeta na ku pfuriwa ka swikolo xikan’we na ku va vakhandziyi va ri na mitlhontlho ya swifambo ku fikelela vukorhokeri bya nkoka hi nkarhi wa ndhambi,” ku vula Shai, laha a nga engetela a vula leswaku komiti yi ta kondletela leswaku ku lunghisiwa vumaki lebyi onhakeke hi xihatla.

Tanihi xiphemu xo valanga, komiti yi tinyiketerile ku ya emahlweni no valanga xiyimo xikan’we na ku tirha na swiyenge leswi faneleke ku tiyisisa n’wangulo wa makhombo na ku lulamela.

“Hi rhumela marito yo khoma xikatla eka mindyangu hinkwayo leyi khumbhekeke hikwalaho ka ndhambi,” u ya emahlweni. “Hi lava ku tiyisisa eka vanhu va Limpopo leswaku huvo yo endla milawu yi tiyimiserile ku hlayisa vutomi xikan’we na matshalatshala yo pfuna hi mikarhi leyo tika.”

Kasi loko matshalatshala yo pfuna ya ha ya emahlweni, van’wana vaaki va le Mbaula va langutanile na mitlhontlho yo aka hi vuntshwa vutomi bya vona, endzhaku ka loko makaya ya vona ma khukhuriwile hi ndhambi. Rendzo leri emugangeni lowu ri amukeriwile hi vanhu lava a va hlengeleta leswi saleke endzhaku ka loko mati ma enhlile.