TUT YI THOLA PHUROFESA BOHANI MTILENI

Hi Themba Chauke

Phurofesa Bohani Mtileni, u amukerile ku thoriwa tanihi mutirhi wa nkarhi hinkwawo eka Ndzawulo ya Sayense ya Swihari, eYunivhesiti ya Thekinoloji ya Tshwane (TUT), kusukela hi ti 01 Nyenyankulu 2026, ku tiyisisa vulavisisi bya maendlelo ya ximanguvalawa loko swi ta eka timhaka ta ku cinca ka maxelo na swifuwo. Ku ya hi TUT, ku tlakusiwa ka yena swi kombisa gondzo ra ndzawulo na ku tiyisisa ku tinyiketela ka yunivhesiti eka vulavisisi lebyi khumbhaka vaaki.

“Phurofesa Mtileni i murhangeri wa nkoka eka timhaka ta ku kurisa swifuwo laha a nga langutana swinene na ti genomics, ku tiyisela eka maxelo, na vuhumelerisi lebyi hlayisekeke eka timhaka ta swifuwo. U hlanganisa ntikelo wa ti molecular na ti genetics ku kota ku kuma tindlela leti nga ta pfuna leswaku swifuwo swi kota ku tiyisela eka mavabyi, leswi antswisaka vuhumelerisi, ku kondzelela na ku lwisana na mavabyi, ngopfungopfu eka varimi lavantsongo na lava va ha tlakukaka hi mikarhi leyi yo tika ya ku cinca ka maxelo eka tikokulu ra Afrika.” Ku vula xitatimende xa TUT.

Xitatimende xi tlhele xi kombisa leswaku ntirho wakwe wu kongomisa eka swilaveko swa vurimi bya ximanguvalawa eka ku cinca ka maxelo lebyi tiyisisaka vuhlayiseki bya swakudya na ku seketela nhluvuko lowu hlayisekeke wa le matikoxikaya. Ku vuriwa leswaku u kondleterile migingiriko yo hlaya ya vulavisisi leyi seketeriweke hi swa timali kusuka etikweni xikan’we na le matikwenimambe, leswi katsaka mapfhumba ya migingiriko ya tidyondzo na vulavisisi ematikweni ya le Germany, Netherlands, China, Japan, Egypt, Ethiopia na le matikweni ya le Dzongeni wa Afrika. Nseketelo wakwe wa swa tidyondzo wu humelerisile vukandziyisi lebyi hoxeke xandla swinene eka matsalwa ya misava na le ka tihlengeletano ta timhaka leti fambelanaka.

Kasi migingiriko ya yena yo hlawula ti genomics, vuhumelerisi bya ximanguvalawa eka ku cinca ka maxelo, xikan’we na tipholisi ta ku antswisa timhaka ta swifuwo. U seketerile pfhumba ra makungu ya Nhluvukiso wa Nhlangano wa Ntwanano wa Matiko ya Misava (UN) eka ku lwisana na ndlala, timhaka ta maxelo xikan’we na vurimi lebyi hlayisekeke.

Phurofesa Mtileni u dzaberile swidyondzeki leswi endlaka tidyondzo ta ti Honours, Masters, Doctroral na Postdoctoral, xikan’we na valavisisi lava ha kasaka. U hoxile xiave eka ku tumbuluxa kharikhulamu, vuleteri bya postgraduate, xikan’we na mafambiselo ya tidyondzo na swona u tirhile eka swiyenge swa nkoka swa vulavisisi bya yunivhesiti. “Ntirho wakwe wu tiyisisa vuswikoti bya vulavisisi, xinakulobye na matikomambe eka yin’wana migingiriko.  Phurofesa Mtileni i xirho xa Huvo ya Vativi va Sayense ya Ntumbuluko ya Afrika-Dzonga; Sosayiti ta Sayense ya Swifuwo ya Afrika-Dzonga; xikan’we na Sosayiti ya Genetics ya Swifuwo ya Misava.

Mufambisinkulu wa Dean eka Ndzawulo ya Sayense eTUT Phurofesa Ntebageng Mokgalaka-Fleischmann, u hoyozerile Phurofesa Mtileni a vula leswaku ku tlakusiwa ka yena swi kombisa mitirho ya yena ya ndzavisiso, vurhangeri eka dyondzo xikan’we na ku hoxa xandla eka migingiriko ya vaaki. U vule leswaku ntirho wakwe eka vuhumelerisi bya ximanguvalawa bya maxelo xikan’we na ti genomics, swi fambelana swinene na ku tinyiketela ka ndzawulo eka vutshila lebyi yaka emahlweni, xikan’we na ku rhangisa emahlweni ISP ya 2026 ku fika eka 2035 na swona swi ta tiyisisa vuleteri bya ti postgraduate, vunghana na matikomambe xikan’we na timhaka ta vulavisisi etikweni ra Afrika na tin’wana tindhawu. “Ndzawulo ya Sayense yi langutele ku ya emahlweni ku hoxa ka yena xandla eka ku tlakusa timhaka ta vulavisisi, ku tiyisisa xinakulobye na ku veka yunivhesiti eka xiyimo xa kahle tanihi varhangeri eka timhaka ta sayense ya vurimi lebyi tiyiselaka eka timhaka ta maxelo.”