XIFUNDZAKULU XI TLANGELA SIKU RA NTSHUNXEKO

Hi Themba Chauke

Xifundzakulu xa Limpopo a xi khomile ntirho wo tlangela siku ra ntshunxeko erivaleni ra mitlangu ra Saselamani, emugangeni wa ka Shikundu, ehansi ka masipala wa Collins Chabane, exifundzenintsongo xa Vhembe hi siku ra ti 27 Dzivamusoko 2026

Eka mbulavulo wakwe, Holobyenkulu wa xifundzakulu xa Limpopo Dok Phophi Ramathuba, u kombisile leswaku hi siku leri fanaka, ti 27 Dzivamusoko 1994, tiko ra Afrika-dzonga ri tswarile vumbiwa ra xidimokirasi, leswi vuyiseke xindzhuti eka timiliyoni ta vaaki va tiko ra Afrika-dzonga leswi swi endlaka malembe ya 32 lembe leri. U kombisile leswaku Hambiswiritano, vanhu va ha tivutisa loko hakunene va kumile ntshunxeko hi ku hetiseka loko va ha hlangana na mitlhontlho ya vukalo bya mitirho, ku cinca ka maxelo, vukorhokeri xikan’we na vuhlayiseki eka swin’wana.

U kombisile leswaku vanhu va Limpopo a va fanelanga ku hlanganisa ntshunxeko na vutomi byo tiphina. “Xihlawuhlawu xi avile vanhu ku ya hi nhlonge xikan’we na ku tekela ehansi vantima eka misava ya vona,” ku vula Holobyenkulu, laha a kombiseke leswaku mfumo wa xidimokirasi a wu tekeli vanhu ehansi a kombisa leswaku hi swona ku hambana eka maendlelo ya ntshikelelo na ma xidimokirasi. “Vanhu va Limpopo loko va hi hlawula a va lava leswaku hi va korhokela, hikokwalaho loko va tisa swivilelo eka hina, a hi va heleli mbilu kambe ha va yingisela,” u ya emahlweni, hi ku kombisa leswaku vurhangeri bya xifundzakulu byi tinyika nkarhi byi endzela vaaki lomu va nga kona ku yingisa swirilo swa vona.

U nyikile xikombiso hi khale ka Holobye ehofisini ya Puresidende, tlhelo muaki wa le mugangeni wa ka Shikundu, mufi loyi na vito rakwe ri xiximiweke hi ku thyiwa masipala lowu, nkulukumba Collins Chabane, loyi ku vuriwaka leswaku a tinyika nkarhi a tshama na vaaki a yingisela swirilo swa vona ku swi teka a swi yisa eka mfumo wa xifundzakulu, wa le xikarhi hambi ku ri emisaveni hi ku angarhela.

Ehandle ka mitlhontlho leyi xifundzakulu xi langutaneke na yona, Holobyenkulu u kombisile leswaku xifundzakulu xi le ku tirheni kahle loko swi ta eka mhaka yo hoxa xandla eka ikhonomi ya tiko xikan’we na ku lwisana na vukalo bya mitirho, tanihileswi xi welaka eka swifundzakulu swimbirhi swa le henhla eka mhaka leyi etikweni hinkwaro.

“Hi tlhela hi tshuneta tidyondzo kusuhi na vadyondzi na vantshwa,” ku hlamusela Dok Ramathuba, hi ku kombisa leswaku ku le ku pfuxetiweni ka Kholichi ya Lemana, xikan’we na rhavi ra TUT leri nga pfula eGiyani, vuleteri bya timayini eka Sekhukhune, hambi ku ri xibedlele xa vuleteri lexi nga le ku tirheni eka swin’wana.

Holobyenkulu u tlhele a kombisa leswaku mfumo wakwe a wu rivalanga vanhu lava hlaseriweke hi ndhambi leyi veke kona lembe leri exifundzenikulu. Loko ku ri mhaka ya madzolonga ya rimbewu u kombisile leswaku ma ha ri ku hlaseleni ka xifundzakulu, laha a kombiseke leswaku mfumo na voko ra nawu swi fanele ku tirha hi matimba ku lwisana na mhaka leyi. U tlhele a nyika xikombiso hi mhaka ya mahlomulambilu laha wanuna wa malembe ma 29 a nga pfinya mudyuhari wa malembe ma 89, loyi a tshamaka swakwe emugangeni wa ka Nyavani hi siku ra 26 Dzivamusoko 2026.

U kombisile leswaku i vutihlamuleri bya mfumo ku vona leswaku vaaki va tiphina hi ntshunxeko eka vutomi bya siku na siku. “Mhaka ya tatana Cyril Makamu, kusuka eka Malamulele ya phayiphi ya nkulolo leyi bulukeke tin’hweti to hlaya ejaratini ra yena, swi tlhela swi xungeta na rihanyo ra yena na vamakhelwani hi yi tekerile enhlokweni na yona,” u kombisa hi mhaka leyi mangariweke hi Makamu hi swiphiqo swa ku buluka ka tiphayiphi ta nkululo leswi khumbaka swinene vaaki.

Loko a gimeta, u hlohleterile vaaki leswaku va fanele ku tirhisana na mfumo ku aka Limpopo na Afrika-Dzonga swin’we. “A hi xiximeni valwela-ntshunxeko va hina ku nga ri ntsena hi tisimu na mivulavulo, kambe hi vukorhokeri, ku tikhoma kahle na nhluvuko,” wa hlohletela. “Hi nga rivali leswaku ntshunxeko wu kumiwile hi ku tinyiketela, na swona wu fanele ku hlayisiwa hi swiendlo. Ingi Siku ra Ntshunxeko ri nga hi hlohletela ku endla swo hlaya, ku khorhokela hi ku antswa xikan’we na ku tisa ntshembho eka vanhu va Limpopo na Afrika-Dzonga hi ku angarhela, inkomu.”