Vaaki va ta endla mali hi Malakatsa

Hi Mkateko Ndlovu

Xandla xa holobye Bernice Swart u rhambile nhlengeletano wa Imbizo ku sungula mapfhumba
ya ‘’E waste’.No vuyisa sw tirhisiwa leswi vanhu va nga ha swi tirhisiki leswaku swi ta
lulamisiwa ku endlela leswaku swi tirha nakambe, xandla xa holobye wa Swihlahla, Vunjoveri
na Mbango, Manana Bernice Swart a rhurherile mphakelo wa vukhorhokeri bya Imbizo na ku
sungula nkungu ra “e-waste drive” eka xifundzhankulu xa Limpopo.

Masipala wa Collins Chabane wu simekile mapfhumba yo basisa mbango emigangeni yo
hambana-hambana leyi yi yi rhangelaka xikan’we no vuyisa switirhiswa leswi swi nga ha tirhiki,
tanihileswi a ku ri pfhumba ro vuyisa switirhisiwa swo ka swi nga ri swa nkoka. Xandla xa
holobye u komberile vaaki leswaku va tisa swilo swa vona swa khale leswi va nga swi tirhisiki,
leswi a swi katsa tiqhingo ta khale, tikhompyuta, ti TV na swin’wana switirhisiwa swa gezi.

U lemukisile na ku kombisa nkoka wa vulawuri bya vutihlamuleri eka ku basisa mbango na
ndlela leyi a nga yi endlaka hi switirhisiwa swo tirha hi gezi leswi vanhu va nga ha swi tirhisiki.
Xifundzhantsongo xa Vhembe na masipala wa Collins chabane va sungurile phurojeke yo
vuyisela endzhaku swi lo leswi vanhu va nga ha swi tirhisiki, eka rendzo ra vona ra ku
tumbuluxa mbango lowu tengeke. Phurojeke leyi i xiphemu xa nkoka xa matshalatshala ya
rixaka ku lawula thyaka hi ndlela leyinene.

Ntirho lowu wu tiyisisa leswaku va tinyiketela swinene ku langutana na yin’wana mitlhotlho ya
mbango leyi tshikelelaka swinene emisaveni. Mihlango yi Mbirhi ya vutihlamuleri bya
vuhumelerisi leyi vitaniwaka EWASA na Circular Eergy yi ta nghenelela eka masipala wa Collins
chabane laha yi nga ta simeka no amukela switirhisiwa swa nkoka kusuka eka vaaki. Yi ta tlhela
tiyisisa leswaku switirhisiwa leswi swi ta tsariwa ehansi na vuxokoxo bya munhu loyi a swi
tiseke naswona ku tava na tihakelo leti ti nga ta ya hi ntiko wa xitirhisiwa xitirhisiwa.

Tihakelo ti ta endleka hi ndlela yo chela mali ebangi na Momo MTN, ku ta tlhela ku nyikiwa
vhochara ya R30 na R50 ku ya hi nhlayo ya leswi pimisiweke , tivhochara ti ta hakeriwa hi
mavhengele ya Shoprite na Checkers . Nhlangano wa Ewasa na Circular Energy va ta tirhisana
na vahlengeleti va le kusuhi leswaku va ta oloveriwa hi ku helengeleta switirhisiwa swa khale.

Hambiswiritano Afrika-dzonga yi kotile ku hlengeleta 36000 wa switirhiswa swa khale leswinga
tirhiki, kambe leswi swi vuriwa leswaku kova xiphemu xitsongo ntsena xa Khume wa tiphesete
xa leswi lawuriwaka kahle loko swin’wana swi cukumetiwa swi thyakisa mbango. Milawu leyi
nga endliwa a yi pfumeli leswaku ku lahliwa thyaka ra xielekitironiki eka endhawu yo lahlela
thyaka tanihi xiphemu xa matshalatshala yo lulamisa xiphiqo xa ku lahla switirhisiwa swa khale.

Afrika Dzonga yi tirhisile nawu wa vutihlamuleri lebyi engeteriwaka eka sekitara ya gezi na swa
elekitironiki kusukela hi lembe ra 2021 , nawu lowu wu tiyisisa leswaku switirhisiwa swa gezi
leswi vanhu va nga swi tirhisiki swi fanele swi hlayisa leswaku swi ta tlhela swi tirha nakambe.

Phurojeke leyi a yi nga pfuni ntsena masipala wa Collins Chabane kambe swi ta tlhela swi hoxa
xandla eka xikongomelo xo anama xa mbango ra tiko ra hina. Tanihi xiphemu xa kungu ra rixaka
ra vulawuri bya thyaka ra 2020. Afrika-Dzonga yi tibyele ku hunguta thyaka leri rhumeriwake
eka tindhawu to lahlela thyaka.