Mutshamaxitulu wa MPAC a tlhaviwa hi swivutiso

Hi Orlando Chauke

Eric Makondo, Mutshamaxitulu wa komiti ya tiakhawunti ta mfumo wa masipala eka masipala wa Greater Giyani, u langutane na swivutiso swo tika hi nkarhi wa ntshamo wa huvo hi Ravumbirhi. Swirho swa Huvo swi kanakanile leswaku u khome njhani vulavisisi bya ku xavisiwa ka nhundzu ya masipala, leswi humeleleke hi ti 24 ta Nyenyenyani 2024.

Loko a ri karhi a nyikela xiviko mayelana na ku xavisiwa ka nhundzu ya masipala loku ehleketeleriwaka kuva ku nga lulamangiki hi nkarhi wa ntshamo ya huvo hi Ravumbirhi, Makondo u kombisile swiphiqo swo hlaya leswi komiti ya yena yi swi kumeke. U vule leswaku nkombo wa nhundzu ya masipala yi xavisiwile handle ka mpfumelelo wa huvo.

U tlhele a kombisa vuhlanganisi lebyi nga riki bya nkarhi na nkarhi exikarhi ka masipala na muxavisi, a vula leswaku, minkarhi yin’wana, vuhlanganisi a byi nga ri bya ndlela leyi lulameke naswona a byi endliwa hi ku tirhisa WhatsApp, leswi nga fambisaniki na swiyimo swa xiphurofexinali swa masipala.

“Nxaxamelo lowu nga helelangiki wa nhundzu wu rhumeriwile hi email eka muxavisi hi xitshembiso xa leswaku nxaxamelo lowu saleke wa nhundzu wu ta rhumeriwa endzhaku hi ku tirhisa WhatsApp, leswi kombisaka leswaku a hi minkarhi hinkwayo vuhlanganisi a byi endliwa hi ndlela leyinene na muxavisi,” ku vula yena.

U tlhele a kombisa leswaku komiti ya yena yi kumile leswaku mimovha yimbirhi eka ya nkombo leyi a yi xavisiwile handle ka mpfumelelo wa masipala yi tlheriseriwe eka masipala ehansi ka swiyimo leswi kanakanisaka na leswaku muxavisi u teke nkarhi ku vika eka masipala endzhaku ka loko ku xavisiwa ku endliwile.

Lexi hlundzukiseke huvo ngopfu hi leswaku mali leyi humaka eka nhundzu leyi xavisiweke yi nghenisiwile endzhaku ka tinhweti eka akhawunti ya masipala hi masiku yo hambana. “Ntsengo wa miliyoni ya tirhandi wu nghenisiwile eka akhawunti ya le bangi ya masipala hi siku ra vu 25 ra Khotavuxika 2024 loko mamiliyoni ya mbirhi ya tirhandi ya nghenisiwile hi siku ra vu 23 ra Hlangula 2024. Leswi swi endleki endzhaku ka tinhweti ta ntlhanu na ta nkaye endzhaku ka ku xavisiwa,” ku vula yena.

Makondo u ringanyete leswaku mhaka leyi yi yisiwa eka Huvo ya Mahanyelo yo Biha ya swa Timali ya masipala kumbe valavisisi va le handle. U tlhele a kombisa leswaku loko swa ha te tano, huvo yi fanele ku tlhela yi languta switandzhaku swa ntsengo ku papalata ku tirhisa mali yo tala eka vulavisisi ku tlula mali leyi yiviweke.

Eka leswi a swi vonaka swi ri na nsusumeto wa tipolitiki, laha mintlawa yimbirhi ya ANC a yi holova erivaleni hi ku lava matimba, Makondo u hehliwile hi ku tsandzeka ku endla vulavisisi lebyi faneleke tanihi loko a nga tivi vanhu lava nga rhumela ti email na marungula ya WhatsApp lama nga na nxaxamelo wa nhundzu eka muxavisi wa swilo.

Hambi leswi a vula leswaku leswi a swi tlula vuswikoti bya MPAC naswona a swi lava vanhu lava nga na vuswikoti byo fikelela tirhekhodo ta vuhlanganisi, a ha hehliwa hi ku endla ntirho wa xiyimo xa le hansi. Van’wana va vule leswaku u tumbeta mavito ya vanhu lava ku ehleketeleriwaka leswaku va katsekile eka ku xavisiwa ka nhundzu loku nga fambangiki kahle.

“Hinkwerhu ha swi tiva leswaku nhloko ya vakhanselara i mani. Loko swo fana na leswi swi humelela naswona ku nga endliwi nchumu hi swona, kutani nhloko yi fanele ku susiwa,” ku vula Tiyani Nkuna, xirho xa ANC, hi ndlela leyi nga kongomangiki a ringanyeta leswaku meyara, Thandi Zitha, u nghenelerile eka mhaka leyi naswona hikwalaho ka sweswo u fanele ku susiwa.

Swihehlo leswi ngopfu ngopfu swi huma eka swirho swa ANC leswi nga seketeliki meyara eka ku hlawuriwa ka marhavi ya ANC lama yaka emahlweni. Leswi swi le mahlweni ka nhlengeletano laha vandla ri nga ta hlawula vayimeri va rona lava landzelaka eka masipala. Endzhaku ka swivulavuri swo hlayanyana, meyara u teke xiyimo xo basisa vito ra yena, a byela huvo leswaku ku fanele ku rhanga ku endliwa vulavisisi ku kumisisa leswi humeleleke vanhu va nga si sungula ku hehlana.

“Ndzi pfumelelana na muhanselara Baloyi leswaku hi fanele ku kuma valavisisi va le handle hi nga si vika mani kumbe mani emaphoriseni. Sweswi, hi ringanyeta ntsena leswaku i mani loyi a nga vaka na vutihlamuleri, naswona va nga ha va va nga ri na nandzu. Valavisisi va le handle va lulamile naswona va vika ntsena leswi va swi kumaka. Xiviko xa vona xi ta hi pfuna ku teka xiboho xa magoza lama landzelaka, ku katsa na loko hi fanele ku pfula nandzu.”

“Hakunene leyi i mhaka leyikulu. Hi fanele ku twisisa leswaku ha yini mali leyi yi nghenisiwile endzhaku ka tin’hweti ta tsevu, a yi ri kwihi hi nkarhi lowu wun’wana, naswona a yi khomiwile eka akhawunti ya le bangi ya mani. Sweswi, hi hehlana handle ko va na timhaka leti heleleke, hi yona mhaka leyi hi lavaka leswaku ntiyiso wu huma.

“Ku engetela kwalaho, hi lava ku tiva leswaku i mani loyi a vulavurisaneke na muxavisi wa nhundzu hi ku tirhisa WhatsApp naswona i mani loyi a pfumeleleke vuhlanganisi byo tano. Nxaviselano kumbe xiboho xin’wana na xin’wana endzeni ka masipala xi fanele ku hundza hi tindlela leti faneleke naswona xi pfumeleriwa no sayiniwa—ku nga endliwi hi ndlela leyi nga riki ya xiviri ya ku tirhisa WhatsApp. Leswi hi swona swi endlaka leswaku hinkwerhu hi lava ku twisisa eka leswi humeleleke hakunene,” ku hlamusela meyara.

Eku heteleleni, huvo yi amukerile xiringanyeto lexi pfumelelaka ku tirhisiwa ka valavisisi va le handle ku khoma nandzu lowu. Ku languteriwe ku nyikiwa vuxokoxoko byin’wana eka ntshamo lowu landzelaka wa huvo, ntsena loko valavisisi va ta va va hetile ntirho wa vona.