Vudyelwana Byi Simekiwa Ximfumo

Hi Mkateko Ndlovu

Hi siku ra 10 Dzivamusoko 2025 Tihosi to huma emigangeni yo hambana-hambana eka masipala wa Collins Chabane, nhlangano wa Tihosi wa Contralesa, na vurhumiwa kusuka eyhunivhesithi ya Afrika-Dzongo laha a va hlanganile eholweni ya vaaki eka Malamulele.

Xikongomelonkulu xa nhlengeletano leyi a ku ri ku endla vudyelwana bya ximfumo exikarhi ka yhunivhesithi ya Afrika-Dzonga na nhlangano wa Tihosi wa Contralesa, tanihileswi yunivhesithi yi endlaka ndzavisiso mayelana na   maendlo ya khale ya vantima.

Vudyelwana lebyi byi ta va pfuna kuva va tiva vuxokoxoko hi xitalo mayelana na ndhavuko wa vantima ngopfu-ngopfu loko swi ta eka malahlelo ya vafi ya khale, laha va kombisaka leswaku hi ku tirhisana na Tihosi va ta kuma vuxokoxoko hi xitalo hikuva Tihosi hi vona vativi va ndhavuko.

Va yunivhesithi va endla ndzavisio mayelana na ku hambana eka mahanyelo lawa ya sweswi ni ya khale. Va lava vutivi bya leswaku  ndhavuko wa vantima wu lahlekile kwihi, vakombisa leswaku va lava ku kaneta leswi vakoloni va vulaka swona hi ndhavuko wa vantima hi ku ta na vutivi byo huma eka Tihosi hi ndlela ya ku swi tsala ehansi leswaku switukulwana leswi swa ha taka swi ta tiva  ntumbuluko  wa ndhavuko wa swona.

Vudyelwana bya muxaka lowu i byo sungula ku endleka, laha Tihosi ti nga kombisa leswaku va twa va xiximiwile ngopfu kuva va tirha na swidyondzeki. Vuxaka lebyi byi tiyisisiwile hi nhloko ya yunivhesithi ya Afrika-Dzonga hi ti 18 ta N’hwendzamhala 2024.

Vudyelwana lebyi byi pfumelela swidyondzeki kusuka eyunivhesithi ya Afrika-Dzonga leswaku swi vutisa swivutiso swa mahanyelo ya khale hi vuenti, kambe yunivhesithi ya Afrika- Dzonga yi tiyisisa leswaku swidyondzeki leswi loko swi lava vutivi hi mayelana na malahlelo ya vafi ya khale ya vantima swi fanele ku kuma papila leri nga tiyisisiwa hi Phurofesa Baloyi Elijah ro nyika mpfumelelo leswaku va hlangana na nhlangono wa Tihosi wa Contralesa.

Mhaka yikulu ya vudyelwana lebyi i ku pfunana leswaku vutivi bya mahanyelo ya vantima byi tsariwa eka tibuku, naku hluvula miehleketo ya vuhlongha ku kota vuyisela ndhavuko wa vantima.

Vudyelwana lebyi byi kombisa leswaku byi ta va kona malembe ya Nharhu kambe loko byi ri na mihandzu leyinene byi nga pfuxetiwa byi ya emahlweni. Vudyelwana lebyi byi lava ku tiyisisa leswaku yunivhesithi yi va ekusuhi na vanhu.

Hambiswiritano, xivono xa ndzavisiso lowu xi simekiwile hi Phurofesa Elijah Baloyi loyi a kombisaka leswaku swi tele a lavaka ku swi tiva eka ndzavisiso wa yena.  “Mikarhi yo tala ndza tivutisa leswaku swilo leswi swi nga onhaka swi ta cinciwa hi mani? Swi endlile leswaku ndzi simeka mapfumba ya ku endla ndzaviso hi ku tirhisana na Tihosi leswaku ndzi ta tiva maendelo ya khale.”

“Ndzi lava kuva mabulandlela eka mhaka leyi ku endlela leswaku switukulwana leswi swa ha taka swi nga lahlekeriwi hi ndhavuko wa swona, ndzi na ku tshembha leswaku hi kutirhisana na vativi va ndhavuko swo tala leswi hi lavaka ku swi tiva hi ta swi tiva.’’ Phurofesa Baloyi wa hlamusela.

Nhlangano wa Tihosi wa contralesa va nyikile matitwelo ya vona eka mhaka leyi.  “Hi titwa hi xiximekile ku tikuma hi endlile vuxaka na swidyondzeki hikuva ha swi tiva leswaku ndhavuko wa hina a wu nga lahleki.  Vuxaka bya muxaka lowu tanihi Tihosi a hi se tshama hi va na byona, i ro sungula ku va na vuxaka bya muxaka lowu , naswona tanihi tihosi a hi ta tsakela leswaku  minkarhi leyi taka hi khoma tihlengetelano ta muxaka  lowu vhiki hinkwaro leswaku hi ta mi nyika vutivi lebyi hi nga na byona,” Ku hlamusela Dokt Prince Gulukhulu Mathebula.