Holobyenkulu u ta endzela Hosi Duvula

Hi Themba Chauke

Xiyenge xa vaaki lava vulaka leswaku Hosi Duvula u fanele ku vekiwa ximfumo tanihi Hosi emugangeni wa le Rotterdam, va yile ekhoto ya le henhla ya Polokwane hi siku ra 22 Dzivamusoko 2025, va koxa leswaku Hosi Duvula a vekiwa tanihi Hosi ya muganga lowuya.

Ku ya hi Justice Makhubela, muyimeri wa Vukosi bya Hosi Duvula, u tiyisisile leswaku vaaki a va yile ekhoto ya le Henhla ya Polokwane, laha a ku ri na swipano swinharhu, leswi katsaka vayimeri va xinawu va Hosi Duvula, huvo ya vukosi bya ka Duvula, xikan’we na vaaki va Muganga wa ka Duvula, lava a va tele ehandle ka Khoto va ri ka ri va cina-cina.

“Vukosi bya ka Duvula i vukosi bya khale swinene, laha namuntlhla Hosi leyi yi nga kona ku nga Hosi Duvula wa vu Khume.” Ku hlamusela Makhubela muyimeri wa vukosi bya ka Duvula, laha a vuleke leswaku vukosi lebyi byi kandziyisiwile na le ka matsalwa ya 1935 ya nxaxameto wa Tihosi ta ka Gazankulu lebyi a byi tsarisiwile eDuiwelskloof.

“Vukosi lebyi byi sungurile ku lahleka hi lembe ra 1958, endzhaku ka loko ku ta va ku endliwile mfumo wa nhlengelo,” wa hlamusela, laha a nga ya emahlweni a vula leswaku endzhaku ka sweswo, ku vile na matshalatshala yo lava ku vuyisela Vukosi lebyi evutshan’wini. Leswi swi katsaka na ku famba tikhomixini to hambana- hambana.

“Leswi swi katsa khomixini ya Ralushai leyi simekiweke hi lembe ra 1995, Khomixini ya Kgatla leyi simekiweke hi lembe ra 2013, laha namuntlha ku nga 2025, hi fambaka tikhoto,” ku vula Makhubela, loyi a nga tlhela a kombisa leswaku mbuyelo lowu wu nga va kona wa le Khoto, hi leswaku vayimeri va xinawu va Vukosi bya ka Duvula na va Mfumo va twananile leswaku mijikajikisano leyi yi ta ya emahlweni laha va nga tlhela va cicana na hi matsalwa ya vumbhoni.

Kasi vaaki va Muganga wa Hosi Duvula lava a va yile na ku ya cina-cina ekhoto na le tihofisini ta Holobyenkulu, va kotile ku burisana na Holobyenkulu wa xifundzhankulu xa Limpopo, Dokodela Phophi Ramathuba, loyi a nga tiboha leswaku u ta ya emugangeni wa Hosi Duvula ku ya hlangana na Vavukosi xikan’we na vaaki hi ku angarhela.

”Holobyenkulu u tibohile leswaku hi siku ra 12 Mudyaxihi 2025, hi awara ya khume nimixo u ta va kona ku ta hlangana na Vukosi xikan’we na vaaki kona kwala evukosini bya ka Duvula,” Makhubela wa gimeta.

Kasi hi lembe ra 2022, ku vikiwile leswaku vaaki a va hehla Ndzawulo ya COGHSTA hi ku tsan’wa Vukosi bya ka vona byo tiyimela ku byi yisa eka Mahuntsi va vula leswaku i khale va tirhisana na Hosi Mahuntsi kambe hi ku tiyimela, leswi hi nkarhi wa kona a va vona swi fanerile leswaku swi tshama swi te tano.

Rotterdam i muganga lowu wu welaka ehansi ka Masipala wa Lethaba kwala xifundzhankulu xa Limpopo naswona Vito ra Rotterdam i Vito leri ri humaka etikweni ra va koloni ra Netherlands. Vanhu vo hlaya lava tshamaka emugangeni lowu va vulavula ririmi ra Xitsonga ehansi ka vukosi bya Hosi Duvula na Hosi Mahuntsi.
Miganga leyi kumekaka emugangeni lowu yi katsa Tshamiseka A , Tshamiseka B, Phongololo, Chaki, Deep 11, Makaringe, Newstand, Mikhilighombo Mahuntsi na Manyunyu.

Ku na swikolo swa ntsevu leswi swi katsaka xikolo xa le hansi xa Tshamiseka, xikolo xa le henhla xa Rotterdam, xikolo xa le hansi xa Dumani, xikolo xa le  hansi xa Berea, xikolo xa le henhla xa Duvula-Mahuntsi na na xikolo xa le hansi xa Mahuntsi. Swi endla malembe yo hundza 30 va Vukosi bya ka Duvula va famba tikhoto na
tikhomixini va koxa leswaku Vukosi bya ka Duvula byi tekeriwa enhlokweni hi mfumo.