Phorisa leri Hehliwaka hi ku Pfinya ri Kuma Beyili
Hi Themba Chauke
Hi siku ra 09 Khotavuxika 2025, Khoto ya Majisitarata wa Pitori ri nyikile beyili ya R8000 eka Kaputeni wa Maphorisa wa malembe ya 59, loyi a thoriweke ku endla vuleteri bya swibamu exikolweni xa vuleteri xa maphorisa eVupeladyambu bya Pitori. Vito ra xikolo lexi i Tshwane Police Academy, naswona phorisa leri ri na 31 wa malembe eka ntirho wa xiphorisa naswona ri hehliwa hi ku pfinya wansati wa malembe ya 20 loyi a endlaka vuleteri eka xikolo lexi, xikan’we na nandzu wo xanisa hi timhaka ta masangu eka un’wana wansati wa malembe ya 29 loyi na yena a endlaka vuleteri eka xikolo lexi.
Ku hehliwa leswaku hi n’hweti ya Dzivamusoko 2025, mumangari u hundzile emahlweni ka muehleketeleriwa ehandle ka ku losa, laha muehleketeleriwa a nga tshinya mumangari a n’wi hehla hi ku tlula milawu laha mumangari a nga hlamusela leswaku a nga n’wi voni hi nkarhi wa kona. Kasi hi siku ra 06 Mudyaxihi 2025, mumangari a ri ku fambeni na swichudeni kulobye ku ya etindhawini ta vona ta vuwiselo loko muehleketeleriwa a n’wi vitana ehofisini ya yena.
Ku vuriwa leswaku loko a nghena ehofisini, phorisa ri lotlerile rivanti ri n’wi xungeta leswaku ri ta n’wi hlongola hikokwalaho ka swiehlo swo tlula milawu swo tsandzeka ku losa. Ku hehliwa leswaku mueheleketeleriwa u byerile mumangari leswaku loko a nga lavi ku hlongoriwa u fanele ku ba mati tingwenya ti etlhela hi timhaka ta masangu. Kwalaho, ku hehliwa leswaku muehleketeleriwa u byerile mumangari leswaku a hluvula swa le hansi laha na yena a nga hluvula swa le hansi a sungula ku n’wi pfinya.
Endzhaku ka sweswo, u byerile mumangari leswaku a ambala a famba. Eka yin’wana mhangu, ku hehliwa leswaku hi siku ra 17 Nyenyankulu 2025, u xanisile un’wana mutwisiwakuvava hi timhaka ta masangu hi ku n’wi khomakhoma ehofisini ya yena. Mutwisiwakuvava u mangarile mhangu leyi eka vafambisi va xikolo, lava va vitaneke maphorisa. Mumangari u endliwile swikambelo swa vutshunguri na ku hundziseriwa eka ndhawu yo seketela vatwisiwakuvava hi timhaka ta masangu ya Laudium Thuthuzela, ku kuma vukamberi na nseketelo.
Muehleketeleriwa u khomiwile hi siku ra 07 Mudyaxihi 2025 endzhaku ka siku mhangu leyi yi endlekile. Maphorisa ya hundziserile mhaka leyi ku ya eka xiyenge xa vulavisi bya maphorisa xo tiyimela lexi tivekaka hi Independent Police Investigation Directorate (IPID) ku endla vulavisis. Endzhaku ka ku khomiwa ka yena, mutwisiwakuvava wa vumbirhi na yena u humerile erivaleni a mangala nandzu. Hi nkari wa ntshamo wa ku tengiwa ka nandzu, mfumo a wu kaneta ku humesiwa ka muehleketeleriwa hi beyili tanihileswi a hehliwaka hi nandzu wunkulu. Kasi muchuchisi Madre Wiindvogel a vula leswaku muehleketeleriwa u le ka nxungeto wa leswaku a nga tsutsuma laha tikweni, kambe u tsandzekile ku humesela erivaleni eka va IPID leswaku muehleketeleriwa u na phasipoto.
Kambe khoto yi vonile leswaku hikokwalaho ka vululami, swi fanerile leswaku a humesiwa hi beyili ehansi ka swipimelo swa leswaku u fanele ku vika exitichini xa maphorisa xa Hercules hi Ravumbirhi ni Ravumune rin’wana na rin’wana, naswona u fanele ku nyika mulavisisi phasipoto ku nga se hela tiwara ta 24. U tlherile a lerisiwa leswaku a nga fanelanga ku tihlanganisa na timbhoni ta nandzu lowu naswona a nga fanelanga ku nghena ekholichi ya
maphorisa ehandle ka mpfumelelo wa khoto. Nandzu lowu wu hundziseriwile emahlweni ku ya eka siku ra 09 Ndzhati 2025 loko vulavisisi by amaphorisa byi ya emahlweni.
