Meyara a bumabumela socha tanihi nhenha

Hi Orlando Chauke

Meyara wa Greater Giyani Thandi Zitha u bumabumerile Derick Maluleke, socha ra malembe ya makume nharhu mune (34) leri nga lova eDemocratic Republic of Congo (DRC) loko ri ri eka ntirho wo hlayisa ku rhula. Maluleke, xikan’we na 13 wa masocha man’wana lawa ya nga lahlekeriwa hi vutomi bya wona sweswinyana, a va ri xiphemu xa vurhumiwa byo hlayisa ku rhula lebyi rhumeriweke kona ku sukela hi Nyenyankulu n’waxemu.

Loko a vulavula loko a ri ekaya ra ndyangu wa ka Maluleke laha a nga ya kona ku ya nyika marito yo chavelela eka ku lahlekeriwa ka vona, meyara u hlamusele Derick tanihi nhenha leyi nga lova yi lwela ku rhula. “A nga ri xigevenga lexi baleseriweke xi ri karhi xi endla vugevenga. A tirhela tiko ra yena—a hi tirhela hinkwerhu,” ku vula meyara.

U tlhele a hlamusela leswaku vukona bya Derick eDRC a byi laveka, tanihi leswi a lwela ku rhula na ntshamiseko. “Loko nyimpi yi pfuka etikweni rin’wana, a wu nge ntshunxeki ntsena u ehleketa leswaku u hlayisekile. Mundzuku, nyimpi yi nga hangalaka etikweni ra wena. Leswi hi swona swi endleke leswaku masocha ya Afrika Dzonga ya va xiphemu xa vuthu ro hlayisa ku rhula endhawini liya ku tlakusa ku rhula etikweni-nkulu hinkwaro ra Afrika,” ku vula yena.

Meyara u vule leswaku ntirho wa socha wa tika hikokwalaho vanhu va fanele ku xixima mhaka ya leswaku masocha ya tirha ku va sirhelela. “Mi fanele ku twisisa leswaku, loko masocha ma rhumeriwa, a swi fani ni ntirho wa nkarhi na nkarhi wa le hofisini. Hi ntolovelo masocha ma tshama ekhwatini kumbe eka tindhawu tin’wana leti nga tshamisekangiki,” ku vula yena.

Meyara u tlhele a pfumela leswaku Xifundzhantsongo xa Mopani xi lahlekeriwe ngopfu eka mhangu ya le Congo. “Loko ndzi nga hoxi, hi na vanhu vanharhu lava hundzeke emisaveni ku suka eka Xifundzhantsongo xin’we, Giyani, Phalaborwa na Sekororo, kutani leswi swi hi vava swinene hinkwerhu,” ku vula yena.

Hi nkarhi lowu fanaka, makwavo wa Derick, Buza Maluleke, u vule leswaku ndyangu wu le ku tweni ka ku vava hikwalaho ka ku lahlekeriwa loku, ngopfu ngopfu hikuva ku hava vuxokoxoko byin’wana lebyi humaka eka mfumo. “Handle ko hi tivisa hi rifu ra yena, a ku na vuxokoxoko byin’wana lebyi nyikiweke,” ku vula yena.

Buza u kombele mpfuneto eka mfumo, a kandziyisa leswaku ku sukela loko mahungu ya ku hundza emisaveni ka makwavo wa yena ya hangalakile, mindyangu yo huma eka tindhawu to hambana hambana ta tiko ya ta ku ta rila na vona. U vule leswaku: “Vanhu lava va etlela, va hlamba ni ku dya laha.” “Sweswi hi heleriwe hi swakudya, naswona a hi nge swi koti ku va hlongola hikuva i ndhavuko wa hina ku seketelana hi ndlela leyi hi nkarhi wa gome. Swi ta va ku pfumala xichavo ku va fularhela loko va tile ku ta hi chavelela.”

Buza u endle xikombelo xo huma embilwini eka meyara wa Giyani, a kombela tiphasela ta swakudya ku pfuneta ku hlayisa lava nga ku rileni ni ndyangu. “Loko ndzi ku hi khomiwe hi ndlala, ndzi vula hi ku kongoma. A ndzi hleki,” a engetela. “Sweswi, leswi hi nga tiyisekangiki leswaku murhandziwa wa hina u ta vuyisiwa rini, swi vonaka onge ha ha ta tikeriwa ku ya emahlweni,” ku vula yena.

Hi nkarhi lowu fanaka, ku rhumeriwa ka masocha ya Vuthu ra Vusirheleri bya Rixaka ra Afrika-Dzonga (SANDF) eDRC ku vuriwa leswaku i xiphemu xa ku tinyiketela ka Afrika-Dzonga eka matshalatshala ya miganga na ya matiko ya misava ya ku rhula na vuhlayiseki. Va kona tanihi xiphemu xa mintirho yimbirhi yo hlayisa ku rhula:

I xiphemu xa vuthu ra miganga leri tirhaka ehansi Southern African Development Community Mission in the Democratic Republic of the Congo (SAMIDRC), vuthu ra miganga leri lerisiweke ku seketela mfumo wa DRC eka matshalatshala ya wona yo fikelela ku rhula na ntshamiseko, ngopfungopfu eka xiphemu xa le vuxeni bya tiko.

Ku engetela kwalaho, va tlhela va va xiphemu xa vuthu ra Nhlangano wa Matiko ro hlayisa ku rhula leri tiviwaka tanihi United Nations Organisation for Stabilisation Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO). Xikongomelo xa MONUSCO i ku sirhelela vaaki, ku seketela endlelo ra tipolitiki, na ku tlakusa timfanelo ta ximunhu na ku fuma ka nawu eDRC.