Sekete ya Lulekani yi tirhela ehenhla

Hi Themba Chauke

Tlilasi ya 2024 eka Xifundzha xa dyondzo xa Mopani East yi fikelerile mpimo wa ku pasa ka 85.3%, laha 43.1% yi paseke hi bachelor—ku humelela loku, hi ku ya hi Mulawuri wa Xifundzha Kondi Margaret Machumele, “xifundzha lexi a xi nga si tshama xi fikelela ku pasa loku.”
yin’wana ya sekete leyi hoxeke xandla eka mbuyelo lowu antswisiweke wa xifundzha i  sekete ya Lulekani, leyi nga humelela swinene eka masagwadi ya xifundzha lawa ya khomeriweke eGiyani hi Ravuntlhanu. Sekete yi fikelerile mpimo wa ku pasa ka 94%, laha 57.3% wa vadyondzi va paseke hi bachelor, leswi endleke leswaku yi va sekete ya vunharhu leyi tirheke kahle eka xifundzankulu xa Limpopo.

Leyi tekeke xiyimo xa vumbirhi i  sekete ya Shamavunga, leyi a yi ri na 91.8% wa ku pasa na 49.9% wa ti bachelor, kasi sekete ya Groot Letaba yona yi teke ndhawu ya vunharhu hi 90.1% wa ku pasa. Kambe hi tlhelo ra khwalithi, Groot Letaba a yi ri na 36.5% ntsena wa vana lava paseka hi bachelor, yi ri eka xiyimo xa vukhume eka xifundzha xa dyondzo.

Sekete ya Man’ombe yi ve eka xiyimo xa vunharhu hiku pasa hi bachelor hi 48.3%. Sekete leyi nga tirhela ehansi swinene eka xifundzha lexi a ku ri Rakwadu 1, leyi a yi ri na 77.3% wa ku pasa na 32.9% wa ku pasa hi bachelor. “Hi tshemba leswaku ku hava xifundzha lexi nga ta wela ehansi ka 80% lembe leri, hikwalaho tinhloko ta swikolo swa Rakwadu, mi fanele ku ta na pulani,” ku vula Mulawuri wa Xifundzha.

Machumele u kandziyisile nkoka wa leswaku vadyondzi va fikelela mbuyelo wa xiyimo xa le henhla ku tiyisisa ku amukeriwa eyunivhesiti. “Ndzi vula leswi hi vomu hikuva ndzi lava leswaku hi tshama hi ri karhi hi dzikisa mianakanyo. Nhlayo yo tala ya vadyondzi va hina a va amukeriwi eka swivandla swa le henhla hambileswi va paseke hi bachelor,” a hlamusela.

U kandziyisile leswaku vadyondzi va fanele ku tlhela va teka tidyondzo to fana na Tinhlayo, Sayense, na Accounting ku antswisa minkarhi ya vona yo amukeriwa eka swivandla swa le henhla. U engeterile leswaku Xifundzha xa Mopani East xi na swikolo swa tsevu leswi nga fikelela nhlayo ya ku pasa hi 100% eka mbuyelo wa lembe leri nga hundza, laha ntlhanu wa swona swi nga eGiyani. Swikolo leswi i Khanyisa, Nyukani, Honoka, N’wakhada, na Phayizani, laha swimbirhi swo sungula ku nga swivandla swa phurayivhete.

Hi ku ya hi yena, swikolo swa makume mune nkaye swi tirhile exikarhi ka 90% na 99%, kasi swikolo swa 38 swi fikelerile exikarhi ka 80% na 89%. Swikolo swa makume mbirhi nharhu swi tirhile exikarhi ka 70% na 79%, naswona swikolo swa khume mbirhi swi kumile swikoweto swa le xikarhi ka 60% na 69%, ku landzela swikolo swa ntlhanu leswi nga tirha exikarhi ka 50% na 59% na xikolo xin’we lexi nga kuma swikoweto swa le xikarhi ka 30% na 39%.

Machumele u engeterile leswaku, hi ku ya hi pholisi ya swikolo na swilaveko swa ku tlakusa, xikolo xin’wana na xin’wana lexi nga tirha ehansi ka 70% xi tekiwa xi nga tirhi kahle, tanihi leswi pholisi yi vulaka leswaku xikolo xi tekiwa xi tirha kahle loko xi fikelela ku tlula 70%. Leswi swi vula leswaku Xifundzha xa Mopani East xi na 18 wa swikolo leswi nga tirhiki kahle eka 137. Machumele u tlhele a nyika switifikheti eka vadyondzi va Giredi ya 11 lava paseke hi ku tlula 90% eka Tinhlayo na Sayense eka mimbuyelo ya vona ya Giredi ya 10 ya lembe leri hundzeke tanihi ndlela yo va hlohlotela ku ya emahlweni va humelela eka tidyondzo ta vona.

Hi nkarhi lowu fanaka, Mufambisi wa sekete ya Lulekani Eunice Ntsan’wisi u kumile masagwadi yo tala ya siku naswona u khensile tinhloko ta swikolo swa yena eka ku humelela loku. “Ndzi na ntlawa wa kahle wa tinhloko ta swikolo leti tiyisisaka leswaku hinkwaswo swi famba kahle. A ndzi na xikolo lexi nga tirhiki kahle eka sekete ymina—hinkwaswo swi tirhile ehenhla ka 90%, handle ka swikolo swinharhu leswi fikeleleke ehenhla ka 85%,” ku vula yena.